Na tropie szefa złotowskiej NSDAP

Głowę złotowskiej partii Hitlera trudno było znaleźć m.in. z powodu odmiennych zapisów nazwiska.

Nie tylko w pracy Mieszkańcy Ziemi Złotowskiej polegli i zaginieni w II wojnie światowej 1939–1945 (s. 99), ale również w niedawno opublikowanej Złotów 1370–2020 (s. 306) nie dysponowałem żadnymi bliższymi danymi osobowymi na temat powiatowego naczelnika nazistowskiej partii NSDAP w Złotowie. Także informacje Ericha Hoffmanna (Z notesu, część 3, s.150) okazują się dość bałamutne. Najczęściej do nowych odkryć dochodzi przez przypadek. Tym przypadkiem stało się odnalezienie aktu urodzenia syna szefa złotowskiej NSDAP Reinera Hartmuta, który ujrzał światło dzienne w złotowskim szpitalu w dniu 21.12.1938 r. Idąc tropem zawartych tam informacji udało się pozyskać kolejne dane, które pozwalają nam poznać bliżej głowę złotowskiej partii Hitlera – Herberta Joachima Prüß. Do zamieszania doprowadziły m. in. odmienne zapisy nazwiska Prüß (akta wojskowe), Prühs (akta urzędu stanu cywilnego) czy też Prüss, które utrudniały poszukiwania i identyfikację.

Po tym jak nazistowski burmistrz Złotowa Otto Heidemann (wybrany 6.04.1933) musiał pod koniec 1936 roku ze względów formalnych zrezygnować z funkcji szefa partii NSDAP w Złotowie, bowiem obu funkcji nie można było łączyć (zob. Złotów 1370–2020, s. 305–308), organizacja partyjna szukała nowego przywódcy. Znalazła go w osobie Herberta Joachima Prüß (*22.01.1912 w Neuruppin), który jako świeżo upieczony absolwent szkoły partyjnej w Krosinie koło Złocieńca został powołany do Złotowa w 1937 r. Był synem kreślarza budowlanego Eugena. Jakie otrzymał wykształcenie (poza partyjnym), nie wiemy. W dniu 22.06.1936 r. w Neuruppin zawarł związek małżeński z Ursulą Hätge (akt nr 106/1936). Ursula urodziła się 18.04.1913 r. w Inowrocławiu (akt 273/1913) i mieszkała wówczas w Magdeburgu przy Ebendorferstrasse 7.

Niedługo po ślubie młoda para znalazła się z polecenia partii? we Frankfurcie nad Odrą, gdzie w 1937 r. urodziło się ich pierwsze dziecko, dziewczynka nieznana z imienia (akt 465/1937). Wkrótce potem młode małżeństwo trafiło do Złotowa, gdzie Herbert Joachim przejął (mimo młodego wieku) odpowiedzialne stanowisko powiatowego naczelnika NSDAP. Tu urodziło się jeszcze troje jego dzieci: syn Rainer Hartmut (*21.12.1938 – akt nr 241/1938), w 1942 córka Heide Ursula (akt nr 12/1942) i w 1943 r. syn Detlev–Heinrich (akt nr 170/1943). W Złotowie rodzina Prüß mieszkała przy Massenbachweg 4 (ul. Nieznanego żołnierza 4).

W organizacji Hitlerjugend (Młodzież Hitlera) Prüß posiadał stopień Bannführer (tak w akcie małżeństwa), który odpowiadał stopniowi oficerskiemu. Funkcjonariuszy partyjnych zajmowane stanowiska kierownicze nie chroniły jednak przed aktywną służbą wojskową. Kiedy Herbert Joachim został odkomenderowany na front wschodni, dokładnie nie wiemy. Wiadomo jedynie, że w tym czasie zastępował go w funkcji naczelnika powiatowy kierownik (niem. Kreisgeschäftsführer) Hugo Ludwig Ernst Papenfuß (∞ 13.08.1935 w Berlinie z Anną Luisą Heleną Hertą Kubitzky). Ich córka Hedda Anna Adeline urodziła się w Złotowie 21.11.1938 – akt 222/1938). Daty roczne narodzin dzieci mogą wskazywać, że Prüß trafił na front w 1943 r. Długo na nim nie powalczył, gdyż z dniem 4.12.1943 zaginął jako Leutnant (porucznik) dwa kilometry na zachód od miejscowości Dedow–Kamen w Rosji. Według informacji niemieckiej służby nad grobami wojennymi (niem. Deutsche Kriegsgräberfürsorge), Prüß spoczywa na cmentarzu w Sebesh (ros. Себеж) w rejonie Pskowa. Pochowany został tam wśród nieznanych żołnierzy.

Jak długo po śmierci Herberta Joachima rodzina Prüß pozostała w Złotowie, nie wiadomo. Po 1945 r. wdowa z dziećmi zamieszkała w Düsseldorfie, gdzie w 1950 r. oficjalnie uznano jej męża za zmarłego (akt 2658/1950). Ursula Prüß z domu Hätge zmarła w Düsseldorfie 18.09.2009 (akt 4977/2009). Losy jej dzieci pozostają nieznane.

Tym samym został wyjaśniony kolejny akapit ciemnej historii miasta Złotowa sprzed 1945 r.

prof. dr hab. Joachim Zdrenka