Detoks alkoholowy - co daje, a czego nie da Ci nigdy

Czy detoks alkoholowy rozwiązuje problem picia, czy tylko gasi pożar, który za chwilę wybuchnie znowu? Pytanie wraca w gabinetach i w domach, gdy rodzina szuka sposobu, żeby pomóc komuś w ciągu.

Detoks rzeczywiscie robi to, czego sam pacjent nie potrafi. Stabilizuje organizm, bezpiecznie wyciaga z picia, oslania przed najgrozniejszymi powiklaniami odstawienia. Nie jest jednak leczeniem alkoholizmu. Pacjentom mowi to wprost takze Detoks Wrocław, zaznaczajac na swojej stronie, ze procedura jest pierwszym krokiem terapii, a nie jej koncem.

W skrócie

• Detoks alkoholowy bezpiecznie przerywa ciąg, wyrównuje elektrolity i chroni przed delirium tremens (majaczeniem alkoholowym) oraz padaczką alkoholową. Mechanizmów uzależnienia z mózgu usunąć jednak nie potrafi.
• Po samym detoksie, bez psychoterapii i farmakoterapii, do picia wraca większość pacjentów w pierwszym roku. Hunt i współpracownicy w 1971 r. wykazali nawroty rzędu 80–90 procent, a współczesne badania dają podobny rząd wielkości.
• W Polsce, według danych Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, leczeniem objęte jest około 15 procent osób wymagających pomocy. Reszta odbija się od kolejnych detoksów bez planu na to, co dalej.

Detoks alkoholowy, nazywany takze odtruciem alkoholowym, to procedura medyczna, podczas ktorej pacjent dostaje dozylnie plyny, witaminy, elektrolity i leki dobrane do swojego stanu. Chodzi o to, zeby bezpiecznie wyciagnac organizm z ciagu, zatrzymac najgorsze objawy odstawienne i przygotowac grunt pod dalsze leczenie. Cala procedura, zaleznie od stanu pacjenta, trwa od jednej godziny do doby.

Rownie wazne jest to, czego detoks nie zalatwia. Kroplowka to nie reset do zera. Zmiany w watrobie i uszkodzenia nerwow obwodowych z ostatnich lat zostaja. Mozg osoby uzaleznionej dalej domaga sie alkoholu, gdy tylko leki przestana dzialac.

Co kroplowka usuwa z organizmu, a czego usunac nie potrafi?

Krew pacjenta po dlugim ciagu zawiera nadmiar etanolu i aldehydu octowego, czyli pierwszego produktu rozkladu alkoholu, znacznie bardziej toksycznego niz sam etanol. Aldehyd octowy odpowiada za bole glowy, nudnosci, zaczerwienienie skory i typowe objawy kaca. Watroba metabolizuje alkohol w tempie okolo 0,2 promila na godzine i sama z siebie nie pozbedzie sie nadmiaru szybciej. Kroplowka pomaga utrzymac stabilne cisnienie, nawodnic organizm, uzupelnic elektrolity i podac leki uspokajajace, dzieki czemu pacjent nie czuje pelnej sily zespolu abstynencyjnego.

Sa jednak rzeczy, do ktorych kroplowka po prostu nie siega. Stluszczenie watroby, czyli gromadzenie sie tluszczu w komorkach watrobowych, narasta przez miesiace albo lata i zadna kroplowka tego nie cofnie. Marskosc, w ktorej zdrowa tkanka zostala zastapiona bliznami, takze pozostaje. Oslonki nerwow uszkodzonych dlugim piciem regeneruja sie w miesiacach, nie w godzinach. A schematy myslowe, ktore kazaly siegac po kolejny kieliszek, mieszkaja w mozgu i przy najblizszym stresie znowu podsuwaja ten sam pomysl, niezaleznie od tego, jak czysto wyglada akurat krew w probowce.

Detoks stacjonarny i detoks z dojazdem: rozne formy tej samej procedury

W praktyce detoks ma dwa formaty. Detoks stacjonarny odbywa sie w placowce. Pacjent dostaje oddzielny pokoj z lozkiem, opieke pielegniarki przez caly czas zabiegu, posilki i mozliwosc konsultacji lekarskiej. Ta forma sprawdza sie wszedzie tam, gdzie ryzyko powiklan jest wyzsze: dluzszy ciag, choroby wspolistniejace, wczesniejsze epizody majaczenia.

Detoks z dojazdem wyglada bardzo podobnie, tylko personel medyczny przyjezdza do pacjenta. Daje wieksza prywatnosc i wygode, ma jednak ograniczenia. Nie nadaje sie dla osob w bardzo ciezkim stanie ani dla tych, ktorzy w przeszlosci mieli drgawki alkoholowe lub delirium tremens. O formie zabiegu decyduje lekarz po wstepnej rozmowie i ocenie stanu zdrowia.

Ile godzin trwa odtrucie i od czego to zalezy?

Czas trwania zalezy od stezenia alkoholu we krwi, dlugosci ciagu, stanu zdrowia oraz reakcji pacjenta na leki. Najkrotsze zabiegi, czesto nazywane kroplowka na kaca, trwaja od jednej do trzech godzin i sa skierowane do osob po jednorazowym przepiciu. Detoks szesciogodzinny pasuje do osob po kilkudniowym ciagu z umiarkowanymi objawami odstawienia. Forma najdluzsza, calodobowa, jest dla pacjentow po tygodniach picia z wyraznymi objawami zespolu abstynencyjnego, kiedy potrzebne jest stale monitorowanie cisnienia, tetna i parametrow biochemicznych.

Krotszy zabieg u osoby z dlugim stazem picia oznacza wyzsze ryzyko, ze objawy odstawienne wroca po kilku godzinach od zakonczenia kroplowki.

Wartosc detoksu mierzy sie w pierwszych godzinach po podlaczeniu kroplowki, kiedy dziala kilka mechanizmow naraz, a ich efekty widac w wynikach badan i w obserwacji klinicznej.

Bezpieczne przerwanie ciagu alkoholowego

Ciag alkoholowy to stan, w ktorym organizm domaga sie alkoholu, bo bez niego pojawiaja sie drzaczki rak, niepokoj, pocenie sie i bezsennosc. Pacjent pije kolejny kieliszek, zeby tych objawow nie czuc. To bledne kolo trudno przerwac samodzielnie, bo proba odstawienia z dnia na dzien wywoluje takie cierpienie, ze wiekszosc osob siega po alkohol w ciagu kilkunastu godzin. Kroplowka detoksykacyjna lagodzi te objawy farmakologicznie. W jej skladzie znajduja sie benzodiazepiny (leki uspokajajace z grupy diazepamu, lorazepamu lub oksazepamu), beta-blokery przy szybkim tetnie i leki przeciwwymiotne. Dzieki temu pacjent moze przejsc przez najtrudniejsze 24-72 godziny bez najgorszych objawow.

Tego osoba w glebokim ciagu nie potrafi zrobic sama, bo cierpienie odstawienne jest zbyt silne. Dlatego dla wielu pacjentow detoks bywa pierwszym momentem, w ktorym w ogole moga zaczac myslec o leczeniu.

Wyrownanie elektrolitow, nawodnienie i ochrona pracy serca

Po kilku dniach picia organizm jest mocno odwodniony, ma zaburzona rownowage wodno-elektrolitowa i niedobory potasu, magnezu oraz witamin z grupy B. Niedobor magnezu i potasu, fachowo nazywany hipomagnezemia i hipokaliemia, moze prowadzic do zaburzen rytmu serca, czasem bardzo groznych. Brak witaminy B1, czyli tiaminy, grozi zespolem Wernickego-Korsakowa, czyli powiklaniem neurologicznym, ktore moze prowadzic do trwalego uszkodzenia pamieci i swiadomosci.

Kroplowka uzupelnia te niedobory szybko, w godzinach, a nie dniach. Pacjent, ktory wszedl do gabinetu z tachykardia (przyspieszonym tetnem) i spadkiem cisnienia, po kilku godzinach moze miec wyniki w normie.

Zapobieganie delirium tremens i padaczce alkoholowej

To powod, dla ktorego detoks pod nadzorem lekarza nie jest opcjonalnym dodatkiem, tylko czesto warunkiem przezycia. Nieleczone odstawienie alkoholu po dlugim ciagu rozwija sie wedlug rozpoznawalnego schematu. Pierwsze lagodne objawy (drzaczki, niepokoj) pojawiaja sie szesc godzin po ostatnim kieliszku. Padaczka alkoholowa najczesciej wystepuje miedzy 24 a 36 godzina. Delirium tremens, potocznie nazywane biala goraczka, miedzy 48 a 72 godzina. Padaczka alkoholowa, czyli uogolnione napady drgawkowe, pojawia sie u 3-5 procent osob z zespolem abstynencyjnym. Delirium tremens, czyli stan z halucynacjami, splataniem swiadomosci, drzaczkami i przyspieszonym tetnem, dotyka od 5 do 20 procent pacjentow w trakcie odstawienia.

To powiklania zagrazajace zyciu. Bez leczenia smiertelnosc ciezkich postaci delirium tremens siega kilkunastu procent. Z dobra opieka medyczna spada do pojedynczych procent. Detoks pod kontrola lekarza i pielegniarki, z benzodiazepinami i tiamina podawanymi profilaktycznie, w praktyce eliminuje to ryzyko u wiekszosci pacjentow.

Wielu pacjentow i wielu czlonkow ich rodzin podchodzi do detoksu z nadzieja, ze po kroplowce bedzie po wszystkim. Tak nie jest. Detoks porzadkuje to, co dzieje sie w cialu w ostatnich godzinach picia, ale w mozgu osoby uzaleznionej od miesiecy lub lat zostawia chorobe nietknieta.

Detoks nie leczy uzaleznienia, gasi tylko pozar

Alkoholizm nie jest stanem zatrucia, ktory mija po wyplukaniu organizmu. Jest choroba, w ktorej mozg nauczyl sie traktowac alkohol jako rozwiazanie problemow: stresu, leku, samotnosci, nudy, zlosci. Te schematy myslowe nie znikaja po dwunastu godzinach kroplowki. Pacjent, ktory wychodzi z detoksu z czystym laboratorium krwi, dalej ma dokladnie ten sam glod alkoholowy i te same przekonania ("wystarczy mi jedna lampka", "po pracy musze sie odprezyc"). Roznica polega tylko na tym, ze w tej chwili nie pije. Schematy zwykle wlaczaja sie znowu po tygodniu, miesiacu, czasem po pol roku.

Polskie osrodki leczenia uzaleznien, takie jak Dezyderata, opisuja to wprost: detoks nie uczy asertywnosci, nie pokazuje, jak rozladowac gniew bez alkoholu i nie zostawia pacjentowi planu na sytuacje wysokiego ryzyka. Wszystkim tym zajmuje sie dopiero psychoterapia uzaleznien. Bez niej pacjent zostaje sam wobec mechanizmow, ktore doprowadzily go do ciagu.

Detoks nie cofa marskosci watroby ani uszkodzen mozgu

Reklama wlewow witaminowych czesto sugeruje, ze kroplowka regeneruje narzady. Tak nie jest. Watroba potrafi sie odbudowac, ale dopiero wtedy, gdy alkohol zniknie z zycia pacjenta na miesiace i lata. Wczesna postac uszkodzenia, czyli stluszczenie watroby, cofa sie zwykle po kilku tygodniach abstynencji i to akurat zachecajaca informacja dla pacjentow w lzejszym stadium. Marskosc, w ktorej zdrowa tkanka zostala zastapiona bliznami, juz sie nie cofa, a detoks nie ma na to zadnego wplywu.

Podobnie z mozgiem. Po wieloletnim piciu funkcje poznawcze, pamiec krotkotrwala i koncentracja moga sie czesciowo poprawic w ciagu kilku miesiecy abstynencji, ale niektore uszkodzenia zostaja. Zespol Korsakowa, w ktorym pacjent nie zapamietuje nowych informacji, zwykle nie ustepuje. Polineuropatia alkoholowa, czyli uszkodzenia nerwow obwodowych powodujace drętwienie i bole konczyn, potrafi cofnac sie czesciowo. Wymaga jednak czasu i abstynencji, nie godzin pod kroplowka.

Po samym detoksie nawrot dotyka wiekszosci pacjentow w pierwszym roku

O granicach detoksu najwiecej mowi statystyka nawrotow. Badanie Hunta z 1971 roku pokazalo, ze nawroty po samym detoksie albo po krotkim leczeniu sa bardzo czeste i podobne dla alkoholu, papierosow i opioidow, w przedziale 80-95 procent w pierwszym roku. Wspolczesne meta-analizy daja zblizony obraz. W wielu seriach klinicznych okolo 70-90 procent pacjentow wraca do picia w pierwszych 12 miesiacach, jesli detoks nie jest polaczony z dlugoterminowym wsparciem.

Sa tez dane ostroznie pozytywne. W badaniu Moos i Moos z 2006 roku na grupie 461 osob po 3 latach remisje (zatrzymanie picia) osiagnelo 62 procent osob, ktore podjely leczenie, i 43 procent osob, ktore nie szukaly pomocy. Dluzsza obserwacja, szesnastoletnia, pokazala 43 procent nawrotow w grupie leczonej i 60 procent w grupie nieleczonej. Roznica miedzy tymi grupami pokazuje, ile wnosi terapia po detoksie. Sam detoks bez kontynuacji statystycznie kojarzy sie z gornym koncem skali nawrotow.

Pacjent, ktory traktuje detoks jako poczatek dluzszego procesu, ma zupelnie inne rokowanie niz pacjent, ktory zatrzymuje sie na samej kroplowce. Na taki proces zwykle skladaja sie psychoterapia, leki i wsparcie spoleczne, dobierane wedlug stanu pacjenta i jego sytuacji zyciowej.

Psychoterapia uzaleznien jako fundament dalszego leczenia

Psychoterapia jest tym elementem, bez ktorego reszta leczenia zwykle nie utrzymuje sie dluzej niz kilka tygodni. Polskie osrodki uzaleznieniowe oraz Krajowe Centrum Przeciwdzialania Uzaleznieniom rekomenduja po detoksie intensywna terapie indywidualna, program oddzialu dziennego albo terapie stacjonarna. Kazda z tych form pracuje z mechanizmami uzaleznienia: rozpoznawaniem sytuacji wysokiego ryzyka, nauka radzenia sobie z emocjami bez alkoholu i prac z systemem przekonan podtrzymujacych picie. Terapia uczy nowego sposobu zycia bez alkoholu, a wiec dokladnie tego, czego detoks nie obejmuje.

Klasyczny program podstawowy w polskich osrodkach trwa szesc do osmiu tygodni intensywnie, a po nim potrzebna jest faza poglebiona, ktora moze trwac rok lub dluzej. To duzo czasu, ale w skali zycia, ktore wczesniej upliwalo z alkoholem, to wciaz niewielka czesc.

Farmakoterapia: Disulfiram (Esperal), Naltrekson, Akamprozat

Druga warstwa leczenia to leki wspierajace abstynencje. Disulfiram, w Polsce znany pod nazwa handlowa Esperal, dziala awersyjnie. Po wypiciu alkoholu wywoluje silna nieprzyjemna reakcje fizyczna (zaczerwienienie, kolatanie serca, nudnosci, bole glowy). Pacjent decyduje sie na wszywke albo tabletki, wiedzac, ze przez nastepne miesiace alkohol bedzie dla niego niedostepny w sensie fizjologicznym. Wszywka to blokada na okolo 8-12 miesiecy. Przed jej zalozeniem konieczna jest abstynencja minimum 12 godzin.

Naltrekson dziala inaczej. Blokuje uklad nagrody w mozgu, dzieki czemu picie alkoholu nie daje juz tak silnej przyjemnosci. Meta-analiza Cochrane z 2010 roku, obejmujaca 50 badan i ponad 7700 pacjentow, wykazala, ze naltrekson zmniejsza ryzyko nawrotu ciezkiego picia o okolo 17 procent w porownaniu z placebo. Akamprozat stabilizuje uklad nerwowy w okresie wczesnej abstynencji i redukuje glod alkoholowy. Cochrane potwierdza takze jego rola w utrzymaniu abstynencji. Naltrekson i akamprozat moga byc stosowane razem, co dodatkowo poprawia skutecznosc.

Grupy wsparcia i plan zapobiegania nawrotom

Trzecia czesc planu to wsparcie spoleczne. Anonimowi Alkoholicy, mityngi grup wsparcia i kontakt z innymi osobami w trzezwosci nalezą do najsilniejszych czynnikow chroniacych przed nawrotem, co potwierdzaja dlugoterminowe obserwacje pacjentow w abstynencji. Plan zapobiegania nawrotom, opracowany razem z terapeuta, identyfikuje sytuacje wysokiego ryzyka (wesele, swieta, stres w pracy, smierc bliskiej osoby), zawiera konkretne dzialania zaradcze i numery telefonow do osob, do ktorych pacjent moze zadzwonic w kryzysie.

Te trzy elementy razem przekladaja sie na statystyki, w ktorych wiekszosc pacjentow utrzymuje abstynencje przez lata. Sam detoks, bez tej kontynuacji, daje statystyki nawrotow zblizone do pierwszego roku.

Czesc pacjentow myli detoks domowy z bezpiecznym rozwiazaniem dla kazdego. To nieporozumienie, ktore w skrajnych przypadkach moze sie skonczyc tragedia. Detoks z dojazdem powstal z mysla o osobach z lagodnym lub umiarkowanym zespolem abstynencyjnym, bez czynnikow ryzyka. Dla pacjentow z grupy wysokiego ryzyka jedyna bezpieczna opcja jest hospitalizacja albo detoks stacjonarny w placowce z calodobowym nadzorem.

Bezwzgledne wskazania do detoksu stacjonarnego

Lista sytuacji, w ktorych detoks domowy odpada:

• wczesniejsze epizody delirium tremens lub padaczki alkoholowej w historii pacjenta,

• wystepowanie drgawek podczas obecnego lub poprzednich odstawien,

• zaburzenia swiadomosci, splatanie, dezorientacja w czasie i miejscu,

• objawy psychozy lub majaczenia,

• zaawansowane wyniszczenie organizmu, niedowaga, znaczna utrata masy ciala,

• uszkodzenia wielonarzadowe, niewydolnosc watroby lub nerek,

• ciezkie choroby serca, zaburzenia rytmu, niewyrownane nadcisnienie,

• niewyrownana cukrzyca,

• brak osoby trzeciej, ktora moze nadzorowac pacjenta podczas zabiegu.

W kazdej z tych sytuacji detoks musi sie odbyc tam, gdzie sa zaawansowane leki, sprzet do monitorowania funkcji zyciowych i mozliwosc szybkiej interwencji w razie pogorszenia stanu.

Sygnały ostrzegawcze, przy których nie wolno zostawać samemu

Niektore objawy oznaczaja, ze detoks domowy juz nie wystarcza i trzeba jechac na szpitalna izbe przyjec. Sa to: drgawki, zaburzenia swiadomosci, halucynacje wzrokowe albo sluchowe, silne pobudzenie z agresja, wymioty z krwia, znaczne pogorszenie cisnienia tetniczego (zarowno bardzo wysokie, jak i bardzo niskie), zaburzenia rytmu serca, trudnosci z oddychaniem.

Nie wolno wtedy probowac przeczekac. Nie wolno tez podawac wlasnych lekow uspokajajacych ani alkoholu w nadziei, ze to jeszcze przeczeka. Jedyna bezpieczna decyzja to wezwanie pogotowia.

 Materiał sponsorowany