Sen o bloku

Blok to był luksus, nobilitacja. Nawet ten z kolumienką w łazience i westfalką w kuchni, ale też ze wspólnym oglądaniem „Jacka i Agatki”. – Och, jak każdy się cieszył! Wszyscy sobie chwalili – o życiu w bloku opowiadają M. Kubala i K. Dołkowska

– rymował Kopruch. Gdyby nawijał o latach 60–tych i 70–tych XX wieku pewnie rzuciłby coś o przedpokoju tak ciasnym, że trzeba było ubierać się w nim pojedynczo, o błyszczącej w pokoju meblościance i tureckim dywanie, który należało trzepać co sobotę. Z szuflady wspomnień wyjąć mógłby jeszcze zdobiącą ściany boazerię, rozkładaną amerykankę w „dziecięcym” i „Franię” wirującą w łazience. Mógłby nawet podbić kuchenną westfalką i smażeniem na niej placków z mąki. Tak, tamte bloki żyły innym życiem.

W latach 60–tych w Złotowie stały już pierwsze domy wielorodzinne. W jednym z nich, w M2 przy Westerplatte 26, w 1965 roku zamieszkała Krystyna Dołkowska.

– śmieje się emerytowana pracownica SM „Piast”. W Złotowie pierwszy raz w życiu zamieszkała w bloku.

– wspomina.

Blok kojarzy się z wygodami, ale w latach sześćdziesiątych kolorowo nie było. Swoje 26 m kw. pani Krystyna opalała westfalką, a wodę w łazience grzała junkersem. Węgiel przydzielała jej komisja opałowa, zgodnie z metrażem mieszkania. Jej los ze spółdzielnią skrzyżował się w 1966 roku – po narodzinach syna zaczęli się z mężem starać o większy lokal. Akurat powstawało nowe osiedle, tzw. Westerplatte 2.

– cieszyli się jak z wygranej w loterii.

Zanim jednak do tego doszło, do ostateczności doprowadzony musiał zostać Stefan Kubala.

17 wspaniałych

Zaczęło się od zupy. Zamarzała ona do dna, tak zimną kuchnię mieli Marianna i Stefan Kubala. Dziś w budynku przy alei Piasta jest szkoła muzyczna, ale na początku lat 60–tych były tam mieszkania. To na parterze zajmowali oni – technicy budowlani z kieleckiego. Pan Stefan trafił tu po wojsku, za rodzicami, pani Marianna dostała nakaz pracy.

– mówi, układając włosy białe niczym u gołąbka. Przez zupę i ciągle przeziębiającego się w kuchni synka w głowie Stefana Kubali zrodził się pomysł na stworzenie spółdzielni mieszkaniowej. W ówczesnym województwie koszalińskim działało ich trzynaście, ta w Złotowie miała mieć nr 14. Z Koszalina pan Stefan wrócił z naręczem dokumentów i pomysłem na „Piasta”.

Zapalił się do niego tak bardzo, że brał urlop i organizował spotkania w zakładach pracy. Zarażał ludzi wizją nowych mieszkań z wielkiej płyty.

– w imieniu zmarłego męża opowiada pani Marianna.

Mimo to mieszkańcy Złotowa i okolic (mieszkanie w bloku było marzeniem wielu osób ze wsi, szansą na wyrwanie się) nie wierzyli, że w mieście powstanie spółdzielnia. Wielu z nich liczyło na mieszkanie od samorządu, bez wkładu własnego. Bo w spółdzielni trzeba było wpłacić 15% od razu. Pożyczkę można było dostać z zakładu pracy (przeważnie bezzwrotną) albo z banku, na dogodnych warunkach. Z czasem jednak mieszkanie państwa Kubala zaczęło pękać w szwach. Przed kościołem i po kościele, przed i po pracy, o każdej porze dnia. Ludzie przychodzili po informacje i zapisywać się.

– opowiada żona pierwszego przewodniczącego zarządu spółdzielni.

Nowe życie zaczęło się 21 marca 1962 roku. Wtedy to siedemnastu mieszkańców Złotowa założyło Spółdzielnię Mieszkaniową „Piast”. Pierwszy budynek nowa organizacja dostała od władz miasta. Był to blok w stanie surowym, wówczas Westerplatte 6, dziś 22. 

– twierdzi M. Kubala.

– zapewnia. Na szczęście napływała już do biura. Zlokalizowane one zostało w mieszkaniu na parterze, dokładniej w kuchni pozostałej z M2 (pokój z niego dostał Zdzisław Krawiec, jeden z „ojców założycieli”).

Eden po złotowsku

Państwo Krawcowie pierwsi byli w kilku sprawach, ale dla dziatwy z bloku liczyło się tylko to, co mieli w pokoju – telewizor. Maluchy chadzały do nich oglądać „Jacka i Agatkę” – pacynki wymyślone przez Wandę Chotomską. O 19:20 mieszkanie na parterze wyglądało niczym przedszkole przed leżakowaniem. W bloku panować miała ogólna radość i zgoda, przynajmniej tak to wspomina M. Kubala: – Och, jak każdy się cieszył! Wszyscy sobie chwalili, że mieli bardzo dobre warunki i byli zgrani. Odwiedzali się, pożyczali cebulkę, marchewkę czy mieli inny pretekst...

Nadal trzeba było palić w kolumience w łazience, ale w kuchni była butla z gazem. Dziś rzecz nie do pomyślenia. Była też loggia, czyli popularny balkon.

– dodaje pani Marianna, dziś słynąca z krzyżyków. Od lat należy do Stowarzyszenia Artystów „Pasja”.

W 1972 roku do bloku założycieli „Piasta” trafiła Krystyna Dołkowska z rodziną. Urodziła drugie dziecko, do tego musiała zaopiekować się teściową, więc potrzebowała większego mieszkania. Lokal zwolnił pan, który wyjeżdżał na stałe do Niemiec. Nie wie, czy w ramach łączenia rodzin, czy w poszukiwaniu dobrobytu. Na przełomie lat 60/70 był to w Złotowie częsty obrazek.

– potwierdza M. Kubala.

– to chyba była złośliwość między urzędnikiem a nimi. W końcu, w 1975 roku, dostali zgodę.

Pani Marianna Kubala urzeka. Uśmiechem, historią, pasją

Blok nr 6, obecnie 22, wydał się pani Krystynie sympatyczny. Dla niej i jej dzieci miał twarz Agnieszki Fertikowskiej. Dzieci z bloku wołały do niej „babciu”, a ona dbała o nie jak o swoje wnuczęta.

– K. Dołkowskiej szklą się oczy, gdy wspomina sąsiadkę. Staruszkę piekącą młodym mamom z bloku ciasta na święta i odwiedzającą jej leżącą w łóżku teściową.

Śmieje się za to, gdy opowiada o zabawach blokowych dzieci.

– mówi na jednym wdechu. Na chwilę wraca do państwa Więcek. Pan Wiktor uczył dzieci świata przyrody, pokazując im osadzone w pudełkach po zapałkach żuki i motyle. Jego żona zaś pokazywała pani Krysi, jak radzić sobie z pustkami na sklepowych półkach.

Jeśli dodać do tego czyny społeczne, na których (sądząc po zdjęciach z tamtych lat) zadowoleni mieszkańcy wspólnie działają na rzecz swojego domu, to rysuje się obraz sielanki. Istny Eden.

Przydział z kolejki

Chętnych do zamieszkania w blokowym raju, z centralnym ogrzewaniem i loggią, było wielu. Ludzie marzyli o tym, by mieć blisko – do pracy, szkoły, lekarza. Nie przeszkadzały im nawet ciemne kuchnie i konieczność poprawiania pracy fachowców–budowlańców. W mieście wyrastały więc kolejne spółdzielcze bloki, a kolejności przydziału mieszkania pilnowały władze organizacji. Metraż przeliczany był na ilość osób w rodzinie. Ktoś, kto miał żonę i jedno dziecko nie miał co myśleć o M5. Taki normatyw.

– zasady wyjaśnia Krystyna Dołkowska, która w 1967 roku podjęła pracę w spółdzielni.

– dodaje Marianna Kubala.

O kolejkowych rozgrywkach, przeskakiwaniu innych niczym skoczek na szachownicy krążą legendy, ale niepotwierdzone.

– pani Krystyna śmieje się z pytania o przyspieszenie przydziału.

Marzenia mają to do siebie, że się zmieniają. Pani Krystynie dobrze było w bloku, ale śniła o domu. Z podwórkiem, ogrodem i własnym kawałkiem nieba. Nie udało się, bo, jak żartuje, jej mąż dużo chodził po polach i świeżego powietrza mu nie brakowało. Chciał wracać do ciepłego mieszkania. Za to mieli domek letniskowy, gdzie żona nie czuła się już jak ptaszek w klatce. Zresztą swoje mieszkanie przy Westerplatte też oswoiła. Budzi się w nim od 46 lat.

– twierdzi, pokazując z balkonu świerk, o którym wspominała.

Do życia w bloku przywykła też Marianna Kubala, choć ona akurat szybko adaptuje się do nowych warunków. Dziś w jednym z pokojów ma pracownię. Właśnie tworzy drugą wersję dzieła, za które otrzymała kiedyś nagrodę. Wciąż aktywna, żyje do przodu. Ze starych dobrych czasów brak jej tylko ludzi.

Łukasz Opłatek