O obozie raz jeszcze, tym razem prof. Zdrenka

Czytasz tekst premium, który został udostępniony dla wszystkich Czytelników portalu.
Zostań stałym Czytelnikiem.
Zaloguj się i subskrybuj wszystkie treści portalu .

Jako gorliwy czytelnik „Aktualności Lokalnych” z zadowoleniem przeczytałem artykuł Łukasza Opłatka pt.: „Ożywią obóz” dotyczący Obozu Internowania w Lipce w pierwszym okresie II wojny, tj. w miesiącach sierpień–październik 1939 r., zamieszczony w numerze 9 (2008) z 28 lutego 2018 r. Kwestia ilości ofiar tam zabitych jest do końca nie wyjaśniona. Wymieniona w artykule ofiara obozu: Bernhard Thomas Cerajewski, pobity tam na śmierć, zmarł 21 października 1939 roku o godzinie 5.30. Informuje o tym zapis w księdze zgonu USC Lipka nr 19/1939 z dnia 21 października, zapis zgonu kościoła katolickiego w Złotowie nr 63/1939, jak również wzmianka w księdze zgonów USC Lipka nr 32 z 1949 roku. O tym informuję m.in. w pracy: Ofiary cywilne Ziemi Złotowskiej w II wojnie światowej 1939–1945 / Zivilopfer des Flatower Landes im Zweiten Weltkrieg 1939–1945, Złotów 2017, s. 89 nr 32. W zapisie można tam znaleźć dane, które uzupełniają informacje przywołane w „Aktualnościach”. Z danych tych wynika, że Bernhard Thomas Cerajewski, więzień cywilny, rolnik z Polski, urodził się w świętej 29 grudnia 1887 roku (USC święta, Księga urodzeń, akt nr 71/1887), był wyznania katolickiego i synem rolnika Andreasa Cerajewskiego i jego żony Marii (Marianny) z domu Konnak, zamieszkały w Brodnej w powiecie wyrzyskim oraz że był żonaty. Zmarł 21 października 1939 r. z powodu wewnętrznego krwotoku, do którego najprawdopodobniej doprowadzili niemieccy strażnicy obozu. Został pochowany 24 października 1939 r. na cmentarzu katolickim w Złotowie. Fakt jego śmierci zgłosił w USC w Lipce komendant tamtejszego Obozu Internowanych.

Linde Lager

Fakt zgłaszania w USC w Lipce zgonów w Obozie rzuca inne światło na to, co się tam działo. Jeżeli mówimy o wielu ofiarach tego obozu, to nie możemy w stu procentach stwierdzić, że zostały one tam, na terenie obozu, zamordowane lub rozstrzelane. Najprawdopodobniej do ich śmierci doszło poza obozem, bez świadków i nie musiały one być zgłaszane do USC Lipka. Dwie ofiary: Tomasz Komierowski z Komierowa i Leon Litwiński z Wielkiej Kloni, zabici w nocy z 4/5 września 1939 roku wymykają się tutaj zasadom tej praktyki. Tłumaczyć to możemy pierwszymi dniami wojny i związanym z tym bezprawiem. Zatem w osobie Bernharda Thomasa Cerajewskiego mamy pierwszą potwierdzoną aktem zgonu USC ofiarę tego obozu! Gdzie pozostali więźniowie obozu zginęli – nie wiemy. Z pamiętników Władysława Maćkowicza (Władysław Maćkowicz, Wspomnienia polskiego nauczyciela Pogranicza 81893–1976), opublikowanych przeze mnie w Toruniu w 2005 r., s. 9), wynika, że pierwszych aresztowanych umieszczono najpierw już 25 sierpnia 1939 r. w Złotowie, a potem (5/6 września) przewieziono do Obozu Internowanych w Lipce. Stąd Władysława Maćkowicza nie było jeszcze w obozie w Lipce, jak rozprawiono się tam z Komierowskim i Litwińskim. W obozie tym Wł. Maćkowicz przebywał od 5/6 września do 31 października 1939 roku. Potem Wł. Maćkowicz i pozostali więźniowie zostali przewiezieni do Piły i umieszczeni w obozie „Albatros”. W dniu 8 grudnia 1939 r. został on zwolniony i wrócił na ziemię chojnicką. W przywołanej pracy załączona została też korespondencja Wł. Maćkowicza z jego żoną Waleską Kossak–Główczewską, którą dla historii obozu w Lipce należy wykorzystać. Z tej korespondencji pochodzi chyba jedynie zachowana pieczęć obozowa – o ile mi wiadomo, dotąd nigdzie nie publikowana. Zatem najwyższy czas, aby ujrzała ona światło dzienne i weszła w obieg naukowy.

Podsumowując, stwierdzam, że Obóz Internowanych w Lipce w 1939 r. powinien wzbudzić większe zainteresowanie i doczekać się dogłębnego obiektywnego opracowania. Za przywrócenie nań uwagi przez Łukasza Opłatka wyrażam w tym miejscu słowa podziękowania.

prof. dr habil. Joachim Zdrenka
Uniwersytet Zielonogórski