Sprytny po ojcu, czyli Albina Gołki opowieści o wojnie, elektryfikacji Czernic i walce z tirami

– Albin Gołka lubi czytać „słowo”. Tak mówi. W tym wypadku „Naszą Arkę”, miesięcznik wydawany w Krakowie.

– pokazuje jeden z artykułów zamieszczonych w piśmie rodzin katolickich. Jak tylko dostanie je do ręki, zaraz czyta od deski do deski. W pokoju domu w Czernicach ma dużo pisma. Po polsku i niemiecku. Bo szprechać umie od dziecka. Perfect.

– mówi 89–latek, jeden z najstarszych mieszkańców wsi. O dostęp do jego pamięci dopiero co stoczyłem walkę na uśmiechy z jego synową. W progu oznajmiła mi, że dziadek rozmawiać nie chce i drugi raz pytać go nie będzie (kiedyś ktoś spisywał jego wspomnienia do książki, ale mało z nich skorzystał), bo się zezłości. Gdy w końcu dobijam się do staruszka, ten z ochotą zaprasza do pokoju wypełnionego zdjęciami i książkami.

Jak Kargule

Prąd, światło, elektryczność – różnie ludzie mówią na śmigające w kablu elektrony rozgrzewające druciki w żarówkach. Jan Gołka, ojciec Albina i jego szóstki rodzeństwa, mówi „prąd”. Zakłada go w roku 1924. Razem z sąsiadami Niemcami. Z jednej strony mieszkał jeden, z drugiej drugi.

Pozostało jeszcze 91% tekstu[[pay]]

– pan Albin opowiada oparty o ławę. Wisi nade mną przez całą rozmowę jakby chciał wbić mi swoje wspomnienia wprost do głowy. Jak to o żelazku, które jego rodzic dostał gratis przy pociągnięciu elektrycznej nitki. I te 700 marek (kupa forsy – zaznacza pan Albin), którą za tę nowoczesność zapłacił. Podobno żelazko prostowało koszule Gołków długo po wojnie, a i rachunki za prąd pan Albin ma gdzieś w szufladach.

Wspólnotę prądu niszczy Hitler. Gdy dochodzi do władzy i ludzi przeciwko sobie zaczyna nastawiać, to i sąsiadów Gołków „nawraca”. 

– gdy wybucha wojna pan Albin ma jedenaście lat i doskonałą znajomość języka sąsiadów.

– podkreśla.

Pan Albin twierdzi, że urodził się w Królewskiej Wsi, nie Czernicach. - Nazwę zabrać było łatwo, a teraz nie ma kto jej zwrócić - narzeka

Ucieczka z twierdzy Schneidemühl

„W ciągu dnia 29 stycznia zostały z powodzeniem odparte ataki bolszewickie w sile batalionu piechoty, wspieranej przez czołgi. Działania toczyły się w części wschodniej, a także południowej i zachodniej frontu [...] 30 stycznia przeciwnik podtrzymywał napór między ulicą Bydgoską a linią kolejową na Kaczory. Mimo to, udało się w godzinach rannych odzyskać kontratakiem utracony poprzednio teren. Na froncie południowym utrzymuje się napór przeciwnika. Wróg zaatakował także po raz pierwszy z zachodu, wzdłuż ulicy Berlińskiej siłami piechoty, wspartej pojedynczymi czołgami. Te walki trwają. Do końca dnia 30.01.1945 według napływających meldunków, zniszczono: 26 czołgów wroga (w przeważającej części T 34), 30 różnych pojazdów mechanicznych, 6 dział przeciwpancernych, 3 czołgi i 1 pojazd mechaniczny uszkodzono, zdobyto 1 kuchnię polową [...] W ciągu 31 stycznia przeciwnik kontynuował silne ataki w rejonie Dobrzycy, które zostały odparte ze stratami dla wroga, który zdobył tylko niewielki obszar. Próba grupy 25 żołnierzy przeciwnika, ataku przez jezioro („Plotzensee”) została udaremniona skoncentrowanym ogniem artylerii, zginęło 17 żołnierzy przeciwnika”*

– tak walki o Piłę opisuje raport frontowy z 1 i prawdopodobnie jedynego numeru gazety „Die Panzerfaust”. Albin Gołka, choć lubi słowo, pewnie tego nie czyta. Nastolatek, który pracuje w Pile jako wozak (transportuje materiały budowlane, ale być może i bomby – mówi, że bał się sprawdzać), dostaje rozkaz wywiezienia z twierdzy kobiet i dzieci. Na Zachód, byle dalej od frontu. Zawieźć i wrócić – brzmi rozkaz. Chłopak nie słucha.

– opowiada wciąż „zawieszony”. Gdy robię zdjęcie milknie. Proszę go, by mówił dalej, ale ani drgnie. Widać aparat fotograficzny wciąż jest dla niego magicznym urządzeniem. Przez lata pan Albin był kronikarzem rodzinnej i lokalnej rzeczywistości.

Gdy trafia do gminy Zakrzewo, zatrzymują go żołnierze. Akurat niosą koszyk pełen jaj.

– staruszek pyta dziś oskarżycielsko. W 1945 roku jest wynędzniałym, choć apetycznym dla wesz, młodzieńcem, który chce tylko wrócić do domu. Nic z tego – żołnierze kierują go do pracy w folwarku w Prochach. Niby blisko, ale to wciąż nie dom.

– kwituje nasz bohater nadstawiając ucha (jego synowa ostrzegała, że dziadek słabo słyszy). Z Prochów Albinowi udaje się przyjechać do domu. W kąpieli gubi wojenne towarzyszki. Dość krwi mu upuściły.

Piękne historyczne zdjęcie Czernic. Na motocyklu kowal, za obiektywem stał brat pana Albina

Do dziadostwa nie wrócę

Czernice po wojennej zawierusze wyglądają niemal tak samo jak przed 1939 rokiem. Niewiele gospodarstw jest zniszczonych.

– ze znawstwem mówi nasz 89–latek. Tylko sąsiadów Niemców już nie ma. I braci pana Albina także. Jeden dostaje się do amerykańskiej niewoli, drugi „wpada” we Włoszech (jako obywatele Rzeszy muszą zdobywać dla Hitlera Europę). Obaj służą potem w polskim wojsku w Anglii.

– mieszkaniec Czernic wspomina brata, rocznik 1913, który zmarł jednak w ojczyźnie. Kupił dom w Pile.

– pan Albin pochyla się znacząco. Drugi z braci, ten z Włoch, wraca do kraju krótko po wojnie. Obaj z Albinem ciężko pracują – kosami koszą zboże, końmi orzą pola.

– zaznacza senior rodu słynącego z gabarytów. Chłopy od Gołków są jak dęby.

Mają zresztą swoje drzewo – genealogiczne. Pan Jan mnóstwo czasu spędził w księgach, słowa Gołka czy Kabattek wychwytując i tak rodzinę na gałęziach pousadzał. Od XVIII wieku począwszy.

Sam do rozrostu drzewa wybitnie się przyczynił płodząc siedmioro dzieci.

– opowiada mężczyzna, który od 35 lat jest wdowcem. Naprędce szuka zdjęcia małżonki, ale nie znajduje. Ukryła się gdzieś pośród setek fotografii.

– tłumaczy przerzucając biało–czarne pamiątki. Swego czasu był rodzinnym kronikarzem, po całej Polsce jeździł i wspomnienia na kliszy utrwalał.

Trzymaliśmy z księdzem Domachowskim (siedzi pierwszy z prawej) - mówi A. Gołka, autor tego zdjęcia

Na trzech kołach

I dziś pana Albina spotkać można w podróży. Niedalekiej, bo zwykle do Zakrzewa się wybiera, ale za to samodzielnie. Trójkołowcem.

– pokazuje rower w gazetowej reklamie zwany „Tolkiem”. 

– twierdzi wciąż podparty na prawej ręce. Widać sił mu nie brakuje. Jedyne czego się obawia, to ciężarówek. Zwłaszcza tych z drewnem.

– chwali się staruszek, a z kuchni dochodzą już brzdęki talerzy. Synowa nakrywa do stołu, więc pan Albin swojego trójkołowca dziś nie pokaże. Trudno, rodzina jest ważniejsza. Albin Gołka ma w niej szczególne miejsce, nie tylko na stworzonym przez siebie drzewie.

www.dawna.pila.pl[[/pay]]