Zgłębiali wojenną tajemnicę rzeki

Nurkowie szukali zatopionych w Gwdzie wojskowych ciężarówek

Akcja miała miejsce w sobotę 27 czerwca. Była to próba odnalezienia pojazdów zatopionych podczas przeprawy po zamarzniętej Gwdzie. Miała ona mieć miejsce w drugiej połowie lutego 1945 roku. Organizatorami akcji, jaka odbyła się kilkadziesiąt lat później, byli kustosz Muzeum Militarno–Wojskowego w Bornem Sulinowie Andrzej Michalak, a także lokalni pasjonaci historii Tadeusz Grzesiak i Tomasz Zbylut. To właśnie organizatorzy określili prawdopodobne miejsce nieudanej, wojennej przeprawy. Pod wodę zeszli w sobotę nurkowie z gdańskiego Centrum Nurkowego „Tryton”. Akcję przeprowadzono pod okiem leśniczego Marka Zenflera.

– Prawdopodobne miejsce zalegania samochodów określono na podstawie zachowanych dokumentów i ukształtowania terenu – mówi T. Zbylut. Trwające około dwie godziny badania dna rzeki nie przyniosły jednak oczekiwanego finału.

– Utrudniały je niska wizura wody oraz duże zamulenie dna – dodaje. Głębokość Gwdy w tym miejscu wynosi około 4,5 metra. Organizatorzy zapowiedzieli jednak możliwą kontynuację poszukiwań. Kiedy?

– Na razie termin nie został ustalony. Nie wiem, czy będzie to możliwe w tym roku – mówi Tadeusz Grzesiak, podkreślając, że najwięcej będzie zależało od kustosza z Bornego Sulinowa. T. Grzesiak przyznaje, że początkowo myślał o wyznaczeniu innej lokalizacji na miejsce poszukiwań.

– Około półtora kilometra od miejsca, gdzie szukaliśmy w sobotę – jeśli dojdzie do kolejnej akcji, być może tam będzie warto zejść pod wodę.

Weryfikacja notatki

Co wydarzyło się w tej okolicy w 1945 roku? – We wczesnych latach powojennych kierownik elektrowni wodnej w Ptuszy wysłał do Przedsiębiorstwa Poszukiwań Terenowych notatkę, że z opróżnionego zalewu rzeki Gwdy ponad lustro wody wystają cztery niemieckie półciężarówki. Właśnie ten dokument stał się po 71. latach przyczynkiem do podjęcia próby weryfikacji tej informacji – wyjaśnia Zbylut.

– Srogą zimą, 17 lutego 1945 roku, wycofując się przed frontowym wrogiem z oblężonej Piły, wzdłuż pasma Gwdy, podążało blisko 15 tys. żołnierzy armii niemieckiej. Z powodu uszkodzonego mostu w Ptuszy zdecydowano się przeprawić na drugi brzeg po zamarzniętej rzece, aby otworzyć drogę na zachód. Ostrzał z linii drugiego brzegu rzeki zmusił żołnierzy Hitlera do podjęcia ryzykownej próby ucieczki na odcinku nieopodal Piecewka. Efektem tego stało się pęknięcie pokrywy lodowej i utrata sprzętu wojskowego. Wiadomym jest także, że po wojnie wycofująca się spod Berlina armia radziecka wydobyła niemiecki pojazd opel blitz, załadowany konserwami mięsnymi. Co stało się z pozostałymi trzema pojazdami i jaki ładunek zawierały, do dziś owiane jest tajemnicą – wspomina historię mieszkaniec Tarnówki. Stąd organizatorzy akcji mają plan powrócić do poszukiwań.

Piotr Steffen,
fot. Redakcja Wędrówki