Gdy dziecko było gwałcone

Inaczej niż dorosłych osób. Niezależnie od rodzaju sprawy, przesłuchania dzieci do piętnastego roku życia odbywają się w specjalnych pokojach, które organizowane są w budynkach sądów czy prokuratur. To przytulne, często barwne pomieszczenia przypominające typowe dziecięce pokoje. Dlatego, że przesłuchania nie są czymś przyjemnym, zawsze zostawiają w pamięci ślad, zwłaszcza wtedy, gdy dziecko zostało boleśnie dotknięte sprawą, w której jest przesłuchiwane.

Sędzia, a na ogół również psycholog wyznaczony w celu zabezpieczenia praw dziecka.

Reklama

Absolutnie nie. Ani w tych przypadkach – co zrozumiałe – kiedy są podejrzanymi czy oskarżonymi, ani też w innym charakterze. Chodzi o zachowanie obiektywizmu. Dziecko przygląda się reakcjom rodzica, czasami zwykły gest, przymrużenie oka mogłyby powodować, że odpowiedź nie byłaby wiarygodna. Dziecku bardziej zależy na tym, żeby mama czy tata byli zadowoleni z wypowiedzi niż na tym, żeby obiektywnie odpowiadać. Uczestniczyłam kiedyś w przesłuchaniu, podczas którego dziecko nieustannie, dosłownie co trzecie zdanie, pytało: a czy mama się o tym dowie? Mimo tego, że wielokrotnie było zapewniane, że mama o niczym nie będzie wiedzieć.

Im młodsze dziecko, tym bardziej szczególne okoliczności. Pozostali członkowie zespołu przesłuchującego pozostają w pomieszczeniu technicznym. Czasami od pokoju przesłuchań dzieli je szyba, czasami są tam kamery. Przesłuchanie musi być rejestrowane w całości, na dwóch niezależnych nośnikach. Jest to bezpieczne dla wszystkich biorących udział w przesłuchaniu, przede wszystkim dla dziecka. Jeżeli po jakimś czasie trzeba je o coś dopytać, bo w sprawie pojawiają się dodatkowe okoliczności, może tego dokonać jedynie ten sam skład zespołu przesłuchującego.

Reklama

Dzieci zawsze są pouczone o tym, że mogą odmówić składania zeznań, jeżeli dotyczą one ich bliskich i czasami dzieci z tego korzystają. Natomiast taka odmowa zeznań powoduje, że nie zmienia się sytuacja dzieci. Wtedy próbuje się im wyjaśnić, jak bardzo ważne jest to, żeby zeznania jednak złożyć. Czasami dzieci zmieniają zdanie i rozmawiają.

Trochę tak. Trzeba pamiętać, że to jest rozwijający się człowiek i nawet taką rozmową można uczynić mu wielką szkodę.

Tak. Przechodzą szkolenia i nie spotkałam się z sytuacjami, żeby przesłuchujący zachowywali się źle w stosunku do dzieci.

Reklama

W przesłuchaniach mogą uczestniczyć ich pełnomocnicy i obrońcy. Kiedyś byli w jednym pokoju z dzieckiem, jak zresztą cały skład przesłuchujący. Zdarzały się wtedy sytuacje, kiedy byli dość napastliwi. Niejednokrotnie miałam wrażenie, że ich wizja całej sytuacji była na tyle ważna, że nie patrzyli na okoliczności. Za wszelką cenę chcieli wybronić oskarżonego. Od kilkunastu miesięcy są w tym względzie nowe przepisy. Pełnomocnicy czy obrońcy oskarżonych mogą przebywać jedynie w pokoju technicznym, skąd zadają pytania przez nagłośnienie. To zdecydowanie zmiana na lepsze.

Reklama

Od kilkudziesięciu minut do dwóch-trzech godzin. Przesłuchania tych małych dzieci zamykają się z reguły w godzinie. Rolą przesłuchujących jest, aby dzieci czuły się jak najswobodniej. W tym właśnie główna rola psychologa, który musi właściwie rozeznać, z jakim dzieckiem mamy do czynienia. Niektóre nie chcą mówić, inne rozwijają skrzydła wyobraźni. Trzeba trzymać wszystko w ryzach.

Nie. Trzeba odpowiednio przygotować dziecko do przesłuchania, aby wiedziało co znaczy: „nie pamiętam”, „nie rozumiem”. Dziecko ma przecież prawo używać takich sformułowań.

Reklama

Z określeniem czasu. Zapytane o to, kiedy się coś działo, mówią: dawno, już było zielono, ale śnieg jeszcze padał. My wiemy, że było to trzy tygodnie temu.

Najmłodszym dzieckiem, jakie przesłuchiwałam, była pięcioletnia dziewczynka. Była w ciężkiej traumie, to dziecko było gwałcone. Przesłuchiwałam je sama, nie było wtedy jeszcze takich wytycznych jak obecnie. Moja córka była w tym czasie w zbliżonym wieku, stąd ta rozmowa była dla mnie bardzo silnym przeżyciem. Innym razem zdarzyło się, że rozmawiałam z dzieckiem pod łóżkiem. Weszło pod nie ze strachu i nie było innego wyjścia.

Reklama

To nie jest określone żadnymi przepisami. Osobiście uważam, że trzyletnie dziecko nie powinno być przesłuchiwane. Jego rozwój nie jest wystarczający, aby mogło uczestniczyć w takich sytuacjach. Tak małe dzieci nie mają odpowiednio wykształconego języka, są niezwykle uzależnione od dorosłych i, co najważniejsze, nie potrafią w pełni odróżnić dobra od zła.

Zdziwiłby się pan. Czasami mają miejsce nawet kilka razy w roku. Nie zawsze jestem przy tego rodzaju przesłuchaniach dzieci, bo mamy w okolicy więcej uprawnionych do tego psychologów. Ze sprawą, o której pan mówi nie jestem akurat związana, ale przez lata praktyki miałam do czynienia z wieloma przypadkami. Sądzę, że tylko część z nich dochodzi do wymiaru sprawiedliwości.

Reklama

Czasami jest to tylko zaproszenie do wspólnej zabawy, niekiedy obnażanie się, aż do tych najbardziej drastycznych czynów. Trzeba pamiętać, że wszystkie takie przestępstwa, niezależnie od ich wagi, budzą w dzieciach przerażanie.

Pamiętam zdarzenie sprzed lat, nie z samego Złotowa, ale gdzieś z rubieży powiatu, kiedy starszy mężczyzna zaczepiał dzieci i składał im różne propozycje. Sprawę prowadził sąd w Szczecinku, często jeździł tam prokurator ze Złotowa, ja również. Sprawa ciągnęła się bardzo długo. Pewnie dalej by tak było, gdyby nie fakt, że mężczyzna zmarł. Teraz spotykam te dzieci już jako dorosłe osoby i ich przypadki potwierdzają, że takie doświadczenia mogą zostać w pamięci na lata. Do trzeciego roku życia dzieci mają tzw. amnezję wczesnodziecięcą. Późniejsze doświadczenia już pamiętają, a zapamiętujemy przede wszystkim to, co jest gwałtowne i nieznane.

Reklama

Pewne obrazy zostają na całe życie. Sama pamiętam, jeszcze z czasów studenckich, gdy poszłam z koleżanką do parku, gdzie biegał mężczyzna, który rozchylał płaszcz przed każdym, kogo zobaczył. Byłam wtedy dorosłą osobą, ale do dzisiaj widzę tę sytuację przed oczami. To wcale nie były przyjemne przeżycia i do teraz człowiek czuje się w jakimś stopniu zbrukany. W takich momentach godność zostaje jednak dotknięta.

Zakres możliwych konsekwencji takich przeżyć jest ogromny. Może to być lęk przed dorosłymi, może być np. niechęć do nawiązywania relacji z osobami przeciwnej płci. Doświadczenia z dzieciństwa mogą wpływać na późniejsze życie seksualne. Zresztą to co przeżywamy nie zawsze da się wytłumaczyć i zdefiniować. Dlatego przy takich doświadczeniach dzieci znaczenie ma postępowanie ich bliskich. Gdy o tym się jeszcze niepotrzebnie mówi, niestety to się utrwala. Dla dziecka takie spotkanie z niewłaściwą osobą jest czymś nieprawdopodobnie trudnym. Stąd proszę zawsze rodziców, żeby jak najmniej o tym rozmawiać, jak najmniej rozpamiętywać. Rodzice i szkoła powinni prowadzić właściwą edukację. Muszą przygotowywać dzieci do tego, że na swojej drodze mogą spotkać niewłaściwe osoby, które mogą je skrzywdzić. Bo wiele dzieci niestety bardzo łatwo jest zmanipulować.

Reklama

Niestety. Za sprawą cioć, wujków, dziadków, także rodziców. Dwa, może trzy razy zdarzyło mi się, że takie sprawy wychodziły przypadkiem. Rodzice przychodzili do mnie z dzieckiem w innej sprawie, a w trakcie rozmowy okazywało się, że w domu jest również problem natury seksualnej. Mając takie podejrzenie musiałam i zgłaszałam sprawę organom ścigania.

Nie znam statystyk, nie zawsze wiem o finale sprawy, ale w tych przypadkach, o których mam wiedzę, dość często zapadają wyroki skazujące. Dlatego, gdy sprawa dotyczy problemu na łonie rodziny, psychologowie mają dylemat, jak reagować. Gdy ojciec krzywdzi córkę, ze społecznego, obiektywnego punktu widzenia trzeba go ukarać. Natomiast w rodzinie zaczyna się kamuflowanie sprawy, ważenie, gdzie będą mniejsze i większe korzyści i straty. Ze smutkiem muszę stwierdzić, że bardzo często widziałam zachowanie matek skrzywdzonych dziewczynek, które w tak bolesnej sytuacji były traktowane przez matki jak konkurentki. Oskarżano je o to, że prowokowały ojca. Następowało chore odwrócenie sytuacji. To jest niestety częste zjawisko, tym bardziej niebezpieczne, że jednak takie doświadczenia przeżywane pod dachem własnego domu są znacznie bardziej traumatyczne i dotyczą bardzo pilnie strzeżonych, rodzinnych tajemnic. Czasami wychodzą one dopiero po wielu latach, niekiedy w ogóle.

Bardzo rzadko. Uważam, że to co mówią dzieci należy traktować serio. Mogą zdarzać się nieścisłości, niedopowiedzenia, ale nie należy z góry zakładać, że dzieci zmyślają. Te rzeczy niestety naprawdę się dzieją i dobrze jest, gdy dzieci o tym mówią, a nie milczą. Traktowanie dzieci w myśl zasady, że one i ryby głosu nie mają byłoby dla nich wielką krzywdą. Pozwolić na to, żeby można je było krzywdzić, bo i tak nie powiedzą prawdy, byłoby nieludzkie. Rolą dorosłych jest dotarcie do tej prawdy. Rodzice zaś muszą mieć otwarte oczy i mają za zadanie przygotowywać dzieci na to, że takie rzeczy, takie zagrożenia niestety się dzieją.