O nich należy pamiętać

Określenie „Żołnierze Wyklęci” odnosi się do powojennego podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego. Odnosi się do osób, które stawiały opór sowietyzacji kraju, toczyły walki z reżimem narzuconym i podległym ZSRR, były prześladowane lub ginęły z jego rąk. Liczbę członków wszystkich organizacji i grup konspiracyjnych historycy szacują nawet na 120–180 tysięcy osób w szczytowym momencie. Od 2011 roku Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” obchodzony 1 marca został ustanowiony jako święto państwowe.

Szczepan Piszczek

Wyklęci...

W przypadku Krajenki w kontekście „Żołnierzy Wyklętych” przewija się kilka nazwisk. Jedną z postaci jest Szczepan Piszczek, urodzony w 1903 roku w Łąkie. W 1921 roku trafił do Torunia, gdzie ukończył męskie seminarium nauczycielskie, a następnie odbył służbę wojskową. Był też absolwentem Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty nr 1 w Ostrowi Mazowieckiej–Komorowie. Do wybuchu wojny pracował jako nauczyciel, ponadto prezesował jednemu z kół Polskiego Związku Zachodniego. Uczestnik kampanii wrześniowej w 1939 roku trafił do niemieckiej niewoli, z której uciekł. Kilka miesięcy spędził w okolicach Tucholi, podejmując działalność konspiracyjną. W końcu maja 1940 roku wyjechał do Stępkowa k. Włodawy, gdzie nawiązał kontakt z Narodową Organizacją Wojskową. Po złożeniu przysięgi przyjął pseudonim „Hubert”. Kilka kolejnych lat spędził na wschodzie Polski, otrzymując m.in. nominację z rąk dowódcy Narodowych Sił Zbrojnych, płk Ignacego Oziewicza na stanowisko szefa Wydziału Organizacyjnego XII Okręgu NSZ oraz awans na stopień kapitana. 7 marca 1944 roku wraz z całym sztabem NOW Szczepan Piszczek został aresztowany przez Niemców i osadzony w siedleckim więzieniu. Pięć dni później żołnierze NSZ fortelem wydostali go stamtąd. Po około czterech miesiącach, w obliczu ofensywy wojsk radzieckich, opowiedział się za Armią Krajową. Przejął wówczas obowiązki komendanta XII Okręgu NSZ i awansował na stopień majora, przyjmując pseudonim „Tomasz”. Włączył się też w struktury organizacji AK–NZS na wschodzie Polski. W końcu marca 1945 roku wrócił w rodzinne strony swojej matki i zamieszkał w Krajence. Tu organizował miejscową Szkołę Powszechną, która rozpoczęła działalność 23 kwietnia 1945 roku. Późną wiosną do Krajenki dotarli też jego żona i dzieci. W październiku 1946 roku został radnym Miejskiej Rady Narodowej w Krajence. Swoją antykomunistyczną działalność konspiracyjną ujawnił pod koniec marca 1947 roku, korzystając z amnestii. Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Złotowie prowadził wobec niego działalność operacyjną[[pay]]. Pod wpływem szantażu zgodził się na współpracę z bezpieką. Miała ona jednak charakter bardziej gry niż lojalnej współpracy. Szczepan Piszczek, wierny swoim przekonaniom, nie przekazał bowiem żadnych cennych informacji. W nocy z 27 na 28 maja 1952 roku został aresztowany przez PUBP w Złotowie i przekazany do Warszawy, gdzie toczyło się wobec niego śledztwo w sprawie likwidacji jednego z sowieckich oddziałów w 1944 r. na terenie Podlasia. Pod koniec roku z powodu braku winy został zwolniony z więzienia. Po powrocie znów pracował jako nauczyciel w Krajence, gdzie był stale obserwowany i prowokowany przez UB. Zmarł 27 stycznia 1964 roku. Żegnały go tłumy ludzi.

Paweł Łuczyński

Wśród żołnierzy z krajeńskim rodowodem jest też Paweł Łuczyński, urodzony 15 maja 1915 roku w Krajence. Absolwent SPL w Dęblinie, podporucznik Wojska Polskiego, bohater wojny obronnej 1939 roku, więzień oflagu w Colditz, dowódca plutonu w brygadzie świętokrzyskiej. W 1948 roku wyemigrował do USA, gdzie zmarł 23 stycznia 2007 roku.

Jan Niemyski

Jan Niemyski urodził się 1 września 1921 roku. Mieszkaniec Piły i Krajenki. Żołnierz 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, członek Samoobrony na Wołyniu. W czerwcu 1945 roku aresztowany przez Informację Wojskową w Poznaniu. Oskarżony o próbę obalenia demokratycznego ustroju państwa polskiego. Był sądzony w procesie niejawnym wraz z sześcioma innymi współorganizatorami rzekomego spisku. 13 września 1945 roku skazany przez wojskowy sąd okręgowy w Poznaniu na 10 lat pozbawienia wolności. Zmarł 27 września 1999 roku.

Śmierć bez powodu?

15 lutego minęła siedemdziesiąta rocznica zamordowania w złotowskiej komendzie PUBP Stanisławy i Karola Henzorów. Nie byli żołnierzami, nie walczyli... Dlaczego więc trafili w ręce Urzędu Bezpieczeństwa i zginęli? Historię tę z przekazu swojej babci i zachowanych dokumentów zna krewny zamordowanych, Franciszek Rutkowski, były radny i sołtys Krajenki Wybudowanie.

– wyjaśnia. Rutkowscy w okolice Krajenki przenieśli się po wojnie z okolic Kielc.

– mówi F. Rutkowski. Wraz z końcem wojny do Polski postanowił wrócić Józef Rutkowski. Dlaczego Stanisława i Karol nie wracali razem z nim?

– twierdzi Franciszek Rutkowski. Stanisława i Karol przyjechali jednak do kraju zimą na przełomie roku 1945/1946.

– mówi były sołtys. Według relacji jego babci żyli na jednym gospodarstwie w siedem rodzin.

– wspomina F. Rutkowski. Rozmowy o jego podziale miały poróżnić ze sobą sąsiadów.

– dodaje. Te słowa mogły być kluczowe dla dalszych wydarzeń.

– mówi Franciszek Rutkowski. Po kilku dniach bez żadnej wieści rodzina zaczęła się niepokoić.

– wspomina były sołtys. W tej złości miała uderzyć w jedne z drzwi, za którymi ukazał się jej makabryczny widok.

– ze wzruszeniem mówi Franciszek Rutkowski.

Co się dokładnie stało? Pierwsza wersja, którą usłyszała rodzina mówiła o tym, że Stanisławę i Karola ktoś zamordował w okolicach Blękwitu, a ich ciała przewieziono do UB. Rodzina nigdy nie uwierzyła w ten scenariusz. Wiele wskazuje na to, że małżonkowie padli ofiarą libacji alkoholowej w złotowskiej siedzibie UB. W wyroku wydanym w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, sygnowanym datą 13 kwietnia 1947 roku przez Sąd Rejonowy w Bydgoszczy wobec Andrzeja Seredyńskiego, oprawcy Henzorów, kilka razy odnotowywany jest fakt picia wódki.

„Instruktor zatrzymał oskarżonego [A. Seredyńskiego – przyp. red.] i tak jak poprzednio poczęstował go wódką. O godzinie 16:00 oskarżony wrócił do swego biura. Zawezwał internowanych Henzor Karola i Henzor Stanisławę. Po kilku minutach usłyszeli urzędujący w sekretariacie urzędnicy strzały w biurze oficera śledczego Seredyńskiego”

– zanotowano w dokumentach. To wywołało reakcję innych funkcjonariuszy, którzy postanowili sprawdzić, co się stało.

„Kiedy weszli do biura oskarżonego, oskarżony wskazał na zabitych i zawołał do Ziacha Walentego, aby mu dał amunicji, by dobił kobietę”

– czytamy w aktach sprawy. Andrzeja Seredyńskiego skazano pierwotnie na karę dożywotniego więzienia, którą na mocy amnestii z 27 marca 1947 zamieniono na karę 15 lat więzienia.

Stanisława i Karol Henzur spoczęli na cmentarzu obok kościoła św. Rocha. Na nagrobku, który powstał w kilka lat po ich śmierci napisano, że zginęli tragicznie

– mówi Franciszek Rutkowski. Przez lata o tej zbrodni nie wolno było mówić głośno. Mogli jedynie pielęgnować pamięć o zamordowanych, dbając o ich grób.

– mówi Franciszek Rutkowski.

W oparciu o Zeszyty Historyczne Pilskich Dni Żołnierzy Wyklętych[[/pay]]