Pod dębem Hitlera

Organizacja szkolnictwa, odbudowa administracji i zniszczenie hitlerowskich symboli - te i wiele innych informacji dotyczących sytuacji Złotowa w 1945 roku znajdziemy w kronice Franciszka Łuczaka - kierownika polskiej szkoły. Oto jej fragmenty - zapis oryginalny

Hura radzieckim wyzwolicielom

Nareszcie pękły okowy 173-letniej niewoli. Ziemia Złotowska jest wolna! Pamiętny dzień zimowy 31 styczeń 1945 to Dzień Wolności! Jednej z krzywd dziejowej traktatu wersalskiego stało się zadość – bowiem już w r. 1918 ziemia ta miała wrócić do Macierzy, ale książęta v. Hohenzollern mieli tu „za dużo” majątków, które „nie mogły przypaść” Polsce. I tak już od pierwszego rozbioru Polski 1772 r. ludność tubylcza cierpi w jażmie garmańskim 173 lat – w tym 12 lat jarzma hitlerowskiego, najokrutniejszego w dziejach ludzkości, słynącego z bestialskiej nienawiści do wszystkiego co polskie. I trudno pomyśleć, że tu zostały choć ślady polskości – a jednak pamiętna działalność ks. Dr Domańskiego, prezesa Związku Polaków i wielkie przywiązanie Polaków tut. do Matki Polski zostawiły swoje wyraźne ślady i tchną na każdym kroku swoiście żywotną siłą Ducha Narodu Polskiego. (...)
[[reklama]]
Na pamiątkę zejścia się wojsk polskich i sowieckich plac przy skrzyżowaniu ulic Dworcowej, Bolesława Chrobrego i ks. dr. Domańskiego nazwano datą oswobodzenia: Placem 31 stycznia 1945 r. Tam też mieścił się gmach szkoły polskiej za czasów niemieckich – obecnie siedziba Inspektoratu Szkolnego. Miło jest pomyśleć, że pierwszymi żołnierzami wkraczającymi do Złotowa byli żołnierze polscy I-szej Armii Wojska Polskiego. Z ich wejściem nie został spalony ani jeden dom, natomiast później spalono aż 62. (...)

Pierwszy spis ludności zawiera 360 nazwisk – reszta uciekła z 12-14000 miasta wzgl. schroniło się po wioskach, to byli przeważnie mieszkańcy polskiego pochodzenia, nie należący do partii hitl – partyjniacy, nawet polskiego pochodzenia uciekli „bez reszty”.

Pierwszym przedstawicielem władzy polskiej był mianowany przez komendanta rosyjskiego burmistrz Edward Putka, wywieziony do prac w III Rzeszy jako robotnik piekarski. Za jego przyczyną otwiera starostwo handlowiec z Łobżenicy ob. Gappa Klemens, który przez województwo pomorskie zostaje tymczasowym pełnomocnikiem Rządu Polski na obwód Złotów. On to mianuje 15 marca 1945 Inspektora Szkolnego obyw. Kowalskiego Józefa, nauczyciela tej ziemi.

Szkoła powraca

15 marca 1945 zjawia się również nauczycielka szkoły polskiej w Złotowie (do r. 1939) Funkowa - zostaje jednak przez dobę zatrzymana w areszcie rosyjsk. i dlatego powraca do ojca do Zakrzewa, by jednak po kilku dniach znowu powrócić.
1.kwietnia 45 r. zjawia się nauczycielka Garówna będąca dotychczas na pracach przymusowych oraz mgr. fizyki i chemii Piszczek, pochodzący z ziemi złotowskiej.
Od 1. kwietnia br. następuje zabezpieczenie pomocy naukowych i majątku szkolnego.
Oczyszczenie gmachu szkolnego przy Placu 31. Stycznia 45r. trwa cały tydzień od 7-14 kwietnia, poczym po niedzieli 16 i 17 kwietnia br. odbywa się zapisywanie dzieci szkolnych przez tymcz. kier. szkoły Kowalskiego Józefa, Funkową i Garównę. Przygotowania do otwarcia szkoły trwają 18-19-20/kwietnia – nauka wierszy, pieśni, Hymnu Narodowego, Boże coś Pol. (...)
[[nowa_strona]]
Uroczyste otwarcie szkoły nastąpiło 21. kwietnia br. (...) Trzeba podkreślić, że dzieci już umiały Hymn narodowy I zwrotkę oraz Boże coś Polskę. Liczba dzieci zapisanych w dniu otwarcia szkoły: 322, w tym dzieci z terenów Polski – 12 t.j. procent w stos. do całości – 3,72%.

Na dachu pociągu

Miasto przybiera coraz więcej obraz zorganizowanej gromady. Magistrat ma już swego burmistrza, zastępcę oraz sekretarza. Burmistrzem nadal pozostaje ob. Putka Edward. Zarząd Miejski zawiera w sobie Urząd Mieszkaniowy, Urząd Aprowizacji, Gospodarczy oraz Pośrednictwo Pracy i Urząd Stanu Cywilnego. Ilość ślubów dosyć pokaźna.
Starostwo: starostą jest mgr. Thomas Bronisław syn ziemi złotowskiej, pochodzący z Kleszczyny (...).

Poczta. Naczelnikiem poczty jest ob. Böttcher, pochodzący ze Lwowa. Telefony między urzędami już działają. Kolej też już funkcjonuje – choć na dachu wagonu, jednak można się dostać do Bydgoszczy. (...)

[[reklama]]
Powrót do Macierzy

3 czerwca 1945. Miasto udekorowane! Wszędzie pełni zieleni, spomiędzy której przebijają białe tablice z napisami takiej treści: „Jesteśmy Polakami, Rodło to naszej krwi godło” – „Zjednoczeni w siłę łączności odbudujemy Polskę”. „Chcesz poznać zwyczaje regionalne i religijne – odwiedź ziemię złotowską”, „Witaj włodarzu Ziemi Pomorskiej”, „Niech żyje ziemia złotowska”, „Za troskę i serce, płacimy sercem i pracą”. Wszędzie chorągwie biało–czerwone. Młodzież wyruszyła na ul. Dworcową, gdzie o godz. 9:45 miał przyjechać woj. Felczak. Jest szpaler i brama triumfalna, pod którą ustawili się przedstawiciele władz, urzędów, instytucji i stronnictw polit. Dwie dziewczynki szkolne w bieli z kwiatami są na przedzie. Naraz trąbka samochodowa i już starosta Thomas prowadzi gościa, przedstawiciela Rządu, mającego dokonać aktu przyłączenia ziemi złotowskiej do Macierzy, ob. Woj. Felczaka. Już dziewczynka wita go:

Panie Wojewodo!  Sercami radosnymi witają Cię polskie dzieci na złotowskiej ziemi!

Nieudolne nasze pieśni, mowa nieudolna, lecz poprawę obiecuje cała dziatwa szkolna.
Uczyć się będziemy, uczyć życie całe

Na pożytek swej Ojczyźnie, a Bogu na chwałę.

Po raportach, prezensjach udaje się ob. Wojewoda do gmachu Starostwa przez szpaler dzieci, które obsypują Wojewodę kwiatami i gromkimi okrzykami. Nabożeństwo odbyło się przed Magistratem, po czym po defiladzie pochód ruszył na salę propagandy, gdzie oprócz długich i krótkich mów, nastąpiło uroczyste wpisanie do „Księgi pamiątkowej aktu powrotu Ziemi Złotowskiej do Macierzy”. (...)
[[nowa_strona]]
Po uroczystym obiedzie odbyło się „Otwarcie sezonu wioślarskiego i poświęcenie przystani wioślarskiej” przez księdza Dr. Krausego. Wojewoda Felczak został honorowym członkiem Klubu Wioślarskiego, któremu życzył w krótkim, ale treściwym przemówieniu powodzenia w pracy nad kształceniem narybku marynarskiego dla dobra i potęgi naszej Ojczyzny oraz „Szczęść Boże” w krzewieniu idei potęgi morza. (...)

Dni Morza przypadną w tym roku na okres od 24-29.czerwca. W klasach wygłoszono pogadanki na temat ważności posiadania „Bramy Morskiej” od Szczecina po Królewiec.

Po dębie Hitlera

W dniu 29. czerwca przypadły aż trzy uroczystości. Młodzież zebrała się o 9:15 na dziedzińcu szkolnym, z transparentami propag. o „Morzu i Książce Polskiej”. (...)
[[reklama]]
Po mszy świętej wyruszył pochód pod Zamek, gdzie rosły trzy dęby, symbolizujące panowanie Hitlera, Himmlera i Goebelsa na ziemi złotowskiej. Tutaj odbyło się przemówienie z okazji zakończenia „Dni Morza” nacechowane propag. antyhitlerowską. (...) po przemówieniu przedstawiciele władz: Starosta Pow. Gappa, Kier. Szkoły Łuczak, Kom. Milicji Miejskiej i Powiatowej oraz Prezesi Stronnictw Politycznych pierwsi dobyli łopaty i podkopali dęby. Resztę dokonało społeczeństwo starsze a przedewszystkim młodzież szkolna, tak-że z dębów zostały tylko pnie i grubsze gałęzie. Ludność tut. jest wrogo nastawiona na reżim hitlerowski, od którego dużo cierpiała – dano jej możność wyładowania się choć tylko na symbolizujących dębach. Trzeba przyznać, że ludność polska nadzwyczaj kulturalnie odnosi się do zwyciężonych. (...) Młodzież wyruszyła z pod Zamku śpiewem i różnymi szykami przez ulice miasta aż do gmachu Komendy Rosyjskiej. Tutaj zaśpiewała kilka pieśni i przeszła śpiewając przed naszymi przedstawicielami władz i urzędów i stronnictw polit., miedzy którymi znajdował się również kpt. rp. Bryzgahin, którego przedstawiciel przemówił do młodzieży ofiarując na cel dożywiania: 100 kg mięsa, 150 kg mąki, 8 kg masła.
Po przejściu koło Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego pochód rozwiązał się.

Cz. 1
Oprac. Łukasz Opłatek

Za pomoc i udostępnienie kroniki dziękuję dyrekcji i pracownicom PSP im. Stanisława Staszica w Złotowie