Rocznica Kongresu Polaków

6 marca 2021 r. minęła 83. rocznica I Kongresu Polaków, który był historycznym wydarzeniem w dziejach Związku Polaków w Niemczech. To właśnie wówczas ogłoszonych zostało Pięć Prawd Polaków, które są wielkim manifestem polskości i jednocześnie testamentem naszych przodków.

Do dziś nie straciły one nic na znaczeniu i są bliskie sercu całych pokoleń mieszkańców Gminy Zakrzewo oraz wszystkich Rodlan.

6 marca 1938 r. był niejako ukoronowaniem kilkunastu lat działalności Związku Polaków w Niemczech. Znaczenia temu wydarzeniu dodaje fakt, iż zorganizowane zostało w okresie nasilonych represji hitlerowskich w stosunku do mniejszości polskiej w Rzeszy Niemieckiej. Od roku 1936 w sposób znaczny pogorszyły się warunki działania ruchu polskiego, który na każdym kroku napotykał problemy i szykany ze strony władz państwowych.

W wielkim kongresie, zorganizowanym w berlińskim Theater des Volkes, udział wzięło ponad 5 tysięcy delegatów spośród około półtoramilionowej mniejszości. Przybyli oni do stolicy kraju ze wszystkich zakątków Niemiec: ze Śląska Opolskiego, z Krajny, Babimojskiego, Kaszub, Warmii, Ziemi Malborskiej, Mazur, Ziem Połabskich oraz Westfalii i Nadrenii. W samym Berlinie tego dnia było znacznie więcej Polaków, jednak nie dla wszystkich wystarczyło miejsca w sali. Na ulicach widoczne były biało-czerwone barwy, dominował podniosły nastrój niezwykłego, patriotycznego uniesienia.

Kongres stał się największą w historii manifestacją narodową Polaków w Niemczech. Jego celem było zwrócenie uwagi opinii publicznej na to, że w III Rzeszy żyje świadoma swej narodowości półtoramilionowa ludność, której położenie z roku na rok się pogarsza. Przebieg kongresu miał bardzo uroczysty charakter, wystrój sali był również symboliczny: pośrodku sceny umieszczono duży znak Rodła, po lewej stronie kaplicę Matki Boskiej Radosnej, natomiast po prawej mównicę, za którą usytuowany został jasnozielony liść lipy – symbol młodzieży polskiej. Na początku obrad wybrzmiał polonez, zaś obradom przewodził otworzył prezes ZPwN, ks. dr Bolesław Domański.

Uczestnicy obrad wspólnie odśpiewali „Pieśń Rodła”, w przemówieniu programowym ks. Domański mówił o Ojczyźnie i jedności całego polskiego narodu. Zwieńczeniem kongresu było uchwalenie Pięciu Prawd Polaków:

1. Jesteśmy Polakami

2. Wiara Ojców naszych jest wiarą naszych dzieci

3. Polak Polakowi Bratem!

4. Co dzień Polak Narodowi służy

5. Polska Matką naszą – nie wolno mówić o Matce źle!

Tuż po rozpoczęciu wojny, 3 września 1939 r., ZPwN został zdelegalizowany przez władze Rzeszy a jej działacze padli ofiarą brutalnych represji. Niemniej przesłanie i tradycje Polaków spod Znaku Rodła przetrwały i są żywe po dziś dzień. To niepodważalny dowód wartości i uniwersalności dorobku naszych przodków.

Ośrodkiem, w którego działalności mają one szczególne znaczenie jest Dom Polski w Zakrzewie-Centrum Idei Rodła, który od 2020 r. jest instytucją kultury nie tylko lokalną, ale i regionalną. Dom Polski od momentu powstania w 1935 r. stanowił centrum życia społeczno-kulturalnego całego regionu; podobnie dziś Centrum Idei Rodła ma rangę regionalnej instytucji kultury współfinansowanej przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego.

Zakres realizowanych zadań obejmuje m.in. inspirowanie i wspieranie nowych inicjatyw kulturalnych, obywatelskich, samorządowych i społecznych w wymiarze regionalnym, krajowym i europejskim, jak również podtrzymywanie i rozwijanie dotychczas podejmowanych działań na niwie kultury. Podobnie jak przed wieloma laty życzył sobie ks. Domański, tak i jego dzisiejsi spadkobiercy chcą, by instytucja ta była miejscem zgody i jedności, w którym znaleźć można i naukę i rozrywkę oraz żywą pamięć historii całego Pogranicza. Dom Polski-Centrum Idei Rodła jest kontynuatorem i propagatorem działalności ks. Patrona Bolesława Domańskiego i wszystkich działaczy Związku Polaków w Niemczech.

UG Zakrzewo