Skazani na poligon

- Można się rozerwać w każdej chwili. Nie trzeba dyskoteki, po prostu idziesz na poligon - wesołość i smutek mieszają się w ustach naszego rozmówcy

Nadarzycki poligon jest jak studnia. Studnia bez dna, z której od lat czerpią mieszkańcy wsi. Pieniądze, w które zamienia się złom, płyną do ich rąk smużką podszytą strachem, czasami chojracką odwagą. I koniecznością. Wyrok. - Jesteśmy skazani na poligon i rycie w ziemi. Żyć trzeba – nasz rozmówca gra w otwarte karty. Przyszłości nie ma. Jest dziś i jutro. Sezon na grzyby i sezon na złom. Armia jest cały rok. Zakazy i patrolowanie terenu też. Oczy dookoła głowy. Wyścig. Sprytniejszy wygrywa – raz górą są „czarnuchy”, raz kuci na cztery nogi mieszkańcy wsi. Uzbrojeni – w odwagę, przebiegłość i, bezsprzecznie, ogromną wiedzę.
Saperzy
- Postawisz sapera i człowieka z Nadarzyc, to jestem pewien, że w „czasówce” saper nie ma szans – nasz rozmówca nie ma co do tego wątpliwości. Wielu mieszkańców wsi, nauczonych doświadczeniem, potrafi rozbroić bombę. Nastolatkowie też nie są w ciemię bici. Czarny pasek – bojówka, czerwony – bomba ćwiczebna. Jak to się robi? - pytam o rozbrajanie. - Trzeba iść na poligon to wszystko pokażę – wesoło uśmiecha się mężczyzna. Pewność czasami jednak kosztuje. Zdrowie. Zdarzają się błędy – bomba wybucha w dłoniach, mężczyzna traci palce. Wypadek nie zniechęca jednak innych, bo z czegoś trzeba żyć. „Narzędzia” są – waga w rękach i sprawny umysł, który szybko dokona kalkulacji – ile za to dostanę? Wybrednych nie ma, zbiera się praktycznie wszystko. Łuski, pociski, najprzeróżniejsze elementy. Czołgowy silnik, koła, skrzydło od samolotu – odwagę ograniczają wyłącznie umiejętności. Jak taki sprzęt wywieźć? - Na wózku, rowerem, na sankach – krótko odpowiada nasz rozmówca. - Jak nie tędy, to tędy – sposób można znaleźć. - Jeden całe święta w samolocie siedział. Zwinął wszystkie kable – w takim okresie nikt się „szabru” nie spodziewał.

Nie chcę, ale muszę
Czy w Nadarzycach lubią ryzyko? Nie, ale chcą żyć. Z czego? - Jeden autobus leci do Wałcza z Nadarzyc o 7.00, drugi z Wałcza z powrotem o 16.00 – opowiada mężczyzna. W innym kierunku PKS-em pojechać nie można. Najbliżej jest do Bornego Sulinowa, Jastrowia, ale co z tego, jak pracy nie ma. - Jakby była, można by dojechać autem – szukamy rozwiązań – o ile ktoś ma. - Ale paliwo zeżre połowę pensji – argument nie do podważenia. - Raz cię złapią, a 20 razy nie, więc się opłaca – nasz rozmówca wraca do poligonu. - Wpadniesz, zawiozą cię na posterunek do Jastrowia albo Złotowa i tyle – mechanizm nie jest skomplikowany. Jutro polka zaczyna się od nowa. Chyba że znajdą – albo „zgubią” – coś więcej. Kiedyś z auta zginęła rakieta z warszawskiego Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych, który w Nadarzycach testuje nową amunicję. Samochód zatrzymał się przy sklepie, chwilę potem, w try miga, ładunek zniknął. - Przetrzepali całe Nadarzyce – wspomina nasz rozmówca. - Były helikoptery, samochody, patrole... Tylko statku brakowało.
Rakiety nie znaleźli. - Tu nikt nic nie wie. Czeski film – solidarność to coś, co mieszkańców wsi i kolegów, łączy.
Biznesu nie ma
Za dawnych czasów szło z poligonu wyżyć. Jakieś 5 lat temu, kiedy teren zaczęły chronić „czarnuchy” (ochrona cywilna) wiele się ukróciło. - Wymacają od razu – mężczyzna ocenia skuteczność ochrony. - Pilnują 24 godziny na dobę – wyjaśnia, dodając, że dogadać się z nimi nie da. - Jeden drugiego się boi – wyrokuje nasz informator – ale sami łuski zbierają i zarabiają na tym.

[[reklama]]

Noc też nie jest sprzymierzeńcem zbieraczy – noktowizory skutecznie obnażają obecność intruzów. Teren jest ogromny, przecinają go dziesiątki ścieżek, dlatego wciąż są tacy, którzy próbują szczęścia. Alternatywą jest teren w kierunku Kłomina, Bornego Sulinowa. Po „ruskach” wiele w ziemi zostało. - Facet przysypiał przy oraniu. Nagle walnął głową w szybę, bo pług o coś zaczepił. Wyszedł, patrzy, a tu czołg. Czołg wyorał – brzmi to nieprawdopodobnie. „I tak biznes się kręci” - podsumowuję. Nietrafnie. - Każdy ma wykrywacz, a jak trochę gorszy to się jak głupi nakopie w tej glinie i wyciągnie kawałek blachy. Zarobi 20, 30, 50 zł i tyle. To jest biznes? - pyta nasz rozmówca. Dlatego jak jest sezon grzybowy to poligon odpuszcza. Woli inaczej zarobić. Uczciwie. Ale żeby z koszykiem pójść do lasu objętego poligonem najpierw trzeba dostać przepustkę. I w ciągu sezonu upewniać się, czy można pójść, czy nie ma akurat lotów. Jak są – wejść nie można.

Wieś zagłady
- Jakby się zaczęła wojna to bym nawet  nie wiedział. I tak strzelają, i tak, i tak latają, i tak, więc człowiek nie poczułby różnicy. Chyba żeby zaczęli do mnie strzelać – na naszym rozmówcy huk wystrzałów i wybuchów nie robi już większego wrażenia. Nie przywiązać uwagi do ćwiczeń sąsiada się jednak nie da. - Jak tak czasami spokojnie siedzę i huknie, to aż się mieszkanie unosi – mówi. Ziemia drży. Drżą domy, których dziś, jak kiedyś chciano, miało już nie być. - Nadarzyce to miała być wieś zagłady – słyszymy. - Nikt nie mógł remontować, nikt nie mógł budować, wszystko miało zniszczeć – mężczyzna wspomina lata 80`. Zmieniła się jednak władza, zmieniły się więc i dyrektywy.
Świat na niebie, Polska na ziemi
Bywa, że towarzystwo w Nadarzycach jest międzynarodowe. I Polacy, i obcokrajowcy na czas ćwiczeń zawłaszczają przestrzeń powietrzną. Lot za lotem, huk za hukiem, głowy zadarte w niebo. Próżne ręce w kieszeniach. A może by tak wojsko zatrudniło? Pomarzyć dobra rzecz.



Powstały w latach 50` 21 Centralny Poligon Lotniczy rozpościera się na obszarze liczącym ponad 8 tysięcy hektarów. Pole robocze, na którym znajdują się cele ćwiczebne, zajmuje ok. 1500 hektarów. W polu ćwiczebnym zlokalizowane są wycofane z użytku samoloty, czołgi, wozy bojowe i działa, które służą m.in. za cele. Jest to największy poligon lotniczy w Europie, z którego prócz polskich sił powietrznych korzystają również członkowie NATO. Jego częścią jest także wycofane z eksploatacji lotnisko Nadarzyce







Patrycja Koplin