Goście pękają z zazdrości

Gdyby został w garażu, spaliłby wszystko. Przy 1600ºC nie trzeba dotyku, by wszystko wokół zamieniło się w pochodnię. Dlatego piec Mirosława Kwiatkowskiego ma kółka. Wyjeżdża on nim na podwórko i tam rozpala ogień między szamotowymi cegłami.

– wyjaśnia domorosły kowal. Po miesiącach prób wreszcie może pochwalić się nożem tnącym szkło i metal.

– mówi sołtys Drożysk Średnich, jednej z najmniejszych miejscowości w gminie Zakrzewo. Na dowód bierze jeszcze nieoprawione ostrze i słoik po keczupie. Energicznym ruchem tnie gładką powierzchnię, po czym odwraca nóż – ostrze jest nienaruszone.

– twierdzi.

Japońska sztuka

Nie każdą miłość da się uzasadnić. Czasem coś nas atakuje ni stąd, ni zowąd i nie chce się odczepić. Tak japońskie miecze rozsiadły się w mózgu Mirosława Kwiatkowskiego.

– wówczas pan Mirek mieszkał w Złotowie. Poszukiwania kowala, który zrobiłby dla niego stal dziwerową (wykutą z wielu warstw) spełzły na niczym. Wtedy złotowianin postanowił zrobić ją sam.

– opowiada, podrzucając w dłoni metalową „bułkę”. Za chwilę zdradzi, jak je wyrabia, ale teraz chwali się nożem Bowie. To biała broń, jaką w XIX wieku wytwarzała firma Colt. Nożami Bowie posługiwali się amerykańscy traperzy.

– dziś M. Kwiatkowski nie wierzy w mistycyzm japońskich mieczy. Twierdzi, że i europejscy kowale w średniowieczu robili miecze dziwerowe, z wielu warstw. Ale stal damasceńska lub bułatowa to co innego.

Im więcej „fal” na ostrzu, tym lepiej. Znawcy tematu wyróżniają pięć poziomów owego falowania

Saraceni i krzyżowcy

Pewna firma w Niemczech chwali się, że wykonuje noże ze stali wysokowęglowej i lufy tygrysa. Mirosław Kwiatkowski mógłby powiedzieć, że robi je z podobnej stali i zardzewiałego płotu babci. 

– sołtys śmieje się z mojego zaskoczenia, ale szybko przechodzi do rzeczy. Najpierw na wadze odmierza stal. Zwykły stalowy kątownik zawiera do 0,2% węgla (on chce uzyskać nawęglenie 1,5 – 1,8% na bułat twardy i poniżej 0,8% na miękki), więc dorzuca do niego grafit. Ten sam, który stosuje się w ołówkach. Kupuje go w kostkach przypominających węgiel do palenia w piecu. Wszystko wrzuca do grafitowego tygla. Tygiel przypomina średniowieczny kubek na wino, jest lekki niczym plastikowy i nie ma zapachu. To w nim, pod gołym niebem, topi odmierzone składniki.

– przyznaje, podając mi kilogramową kulę stali.

– okazuje się, że cały proces domorosły kowal przeprowadza na oko. I choć twierdzi, że ma tyle doświadczenia, by dobrze ocenić temperaturę i czas, to nie wszystko zależy od niego. Chodzi też o niedorobiony diament, jak nazywa kryształki cementytu.

– wiedzę na temat obróbki metalu M. Kwiatkowski zdobywa z książek o stali damasceńskiej i z internetu. Liczy się też 30–letnie doświadczenie w zawodzie – jest ślusarzem narzędziowym. Jednak podstawą jest właściwe podejście do metalu.

– mieszkaniec gminy Zakrzewo lubi odwołania do historii. Z dumą podkreśla, że on w swojej kuźni tworzy własną.

Tak wygląda wytopiona „bułka”, z której następnie kowal wykuwa płaskownik do zrobienia noża

Łamanie „bułki”

Butla z gazem technicznym, szamotowa cegła i nadmuch z suszarki do włosów. Do własnoręcznie skonstruowanego pieca M. Kwiatkowski wrzuca metalową „bułkę”. Wcześniej pokazuje na niej igiełki. Mówi, że są ich miliony i trzeba je złamać. Stal jest w ogniu do czasu, aż zmieni kolor na wiśniowy. Inne stale wysokowęglowe rozgrzewa się do 1100 stopni Celsjusza, ale bułatową jedynie do 700–800 stopni.

– podkreśla sołtys. Gdy bułka stanie się kowalna, trafia na młot mechaniczny. Tam przybiera formę płaskownika.

– kowal pokazuje kawałek metalu.

– gotowe ostrza wyglądają jakby ktoś zaklął w nich morskie fale.

Wykonane przez pana Mirka noże ma większość jego rodziny i przyjaciół. Dostali je za symboliczny grosz.

– twierdzi sołtys, który przy okazji zdradza swoje plany. Chciałby przekuć swoją pasję w biznes.

– mówi, że mógłby być z tego niezły interes. Tylko czy żona pana Mirka się zgodzi?