Kto nie z mieczem tego... zmieciem?

Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad zamierza rozebrać „Miecze grunwaldzkie” stojące w centrum Jastrowia. Może też „odstąpić” je miastu. Burmistrz Wojtiuk zastanawia się nad akcją protestacyjną

GDDKiA podziela zdanie Instytutu Pamięci Narodowej, że pomnik ten promuje komunizm i chce go rozebrać. Miecze stoją w pasie drogowym, więc ma takie prawo. Pismo informujące o tej decyzji wpłynęło do Urzędu Gminy i Miasta Jastrowie. Rozbiórka ma być przesądzona. Chyba że, co podkreśla w piśmie GDDKiA Piotr Wojtiuk, gmina przejmie ten obelisk. W końcu, wnioskujemy z pisma, istnieją na mieczach elementy świadczące o „aktywności władz Jastrowia (napis Jastrowie)”.

Wydawać by się mogło, że wystarczy się na to zgodzić (zarządca dróg czekał na odpowiedź do 8 stycznia), przenieść pomnik w inne miejsce i po sprawie. Nic bardziej mylnego.

– Skoro ten pomnik uznawany jest za relikt komunizmu, to na każdy pomnik czy przeniesienie powinna być zgoda Instytutu Pamięci Narodowej oraz konserwatora zabytków – 28 grudnia 2018 roku podczas sesji Rady Miejskiej w Jastrowiu mówił Piotr Wojtiuk. A tej zgody miasto raczej nie uzyska. Wystarczy przypomnieć ocenę IPNu w sprawie „Mieczy grunwaldzkich”. Uznał on, że to „wytwór sił postsowieckich, które w sposób siłowy i w oparciu o ZSRR przejęły władzę w Polsce, tworząc tzw. władzę ludową” – Instytut Pamięci Narodowej uważa, że „miecze mają formę nadaną przez prosowiecką Gwardię Ludową”. A więc propagują komunizm, co jest zakazane (patrz ubiegłoroczna zmiana nazw ulic w całym kraju). Pomnik stojący przy DK 22 ma też przypominać o odznaczeniu nazywanym Krzyżem Grunwaldu. Uhonorowani nim zostali m.in. komunistyczni apartczykowie jak Władysław Gomułka, Bolesław Bierut i Konstanty Rokossowski. Instytut opinię tę wydał po zapytaniu wojewody zachodniopomorskiego. Ten zaś sprowokowany został przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, która przymierza się do remontu dróg między Mirosławcem a Kaliszem Pomorskim. W Mirosławcu stoją identyczne miecze jak te w Jastrowiu. Co z nimi zrobić? IPN sugeruje, by je rozebrać. Sprawą zajęło się radio RMF FM. Rozgłośnia podała, że w 1992 roku Krzyż Grunwaldu został usunięty z polskiego systemu odznaczeń. To z kolei wg IPN „w sposób jawny wskazuje na uznanie go jako dziedzictwa Polski Ludowej, które nie zasługuje na honorowanie w wolnej Polsce”.

Wygląda więc na to, że GDDKiA chce się pozbyć problemu rękami lokalnego samorządu. A może wsadzić go na przysłowiową minę. Mimo to 8 stycznia burmistrz Wojtiuk odpisał Generalnej Dyrekcji, że „Warunkiem przejęcia przez nasz samorząd jest pozostawienie ww. obelisku w istniejącej lokalizacji w centrum Jastrowia”. Dodał także: „(…) jesteśmy jak najbardziej zainteresowani załatwieniem tego problemu w sposób ugodowy, mający na celu rozładowanie możliwych napięć społecznych. Deklaruję w imieniu władz samorządowych wolę współpracy w tym zakresie”.

A szacunek do przelanej krwi?

Kilka miesięcy temu burmistrz Wojtiuk mówił, że stojący naprzeciwko magistratu pomnik jest powodem do dumy dla mieszkańców i nie widzi powodów, by go likwidować. Tak samo jak identycznego monumentu w Nadarzycach.

– Nie wyobrażam sobie, żeby te miecze zniknęły z naszej przestrzeni publicznej. Znaczą one miejsca martyrologii żołnierza polskiego. Ludowego Wojska Polskiego co prawda, ale jednak żołnierza polskiego, który złożył krwawą ofiarę na Wale Pomorskim. W samych Nadarzycach zginęło ponad 800 żołnierzy I Armii Wojska Polskiego – twierdził włodarz miasta, a przy tym miłośnik historii.

– Ktoś, kto interesuje się historią wie, że w skład tych oddziałów wchodzili żołnierze będący w różnej sytuacji życiowej. Dla jednych była to szansa na wyrwanie się z gułagów, dla innych ucieczka przed NKWD. Byli tacy, którzy walczyli pod zmienionymi nazwiskami (np. żołnierze AK ze wschodu), ale i tacy z przymusowego poboru – dodawał. Dziś sprawę tę komentuje dosadniej.

– Uważam, że gdzieś się kończy logika i mimo szacunku do niektórych spraw powiem tak: IPN chyba oszalał, twierdząc, że to jest jakiś relikt komunizmu! Przede wszystkim dla mnie, dla wielu mieszkańców Jastrowia, myślę, że dla państwa również, jest to przypomnienie walk o przełamanie wału pomorskiego, niedocenionych w historii Polski – mówił 28 grudnia i dodawał:

– Dla mnie to jest głupota. W ten sposób udajemy, że nie widzimy przelanej przez tych żołnierzy krwi...

O zdanie na ten temat zapytaliśmy użytkowników portalu zlotowskie. pl. Przytłaczająca większość z nich pomysł i uzasadnienie IPNu i GDDKiA uznała za absurdalne.

„Tak, miecze powinny zostać. Przemawia za tym choćby to, że w wyzwoleniu m.in. Jastrowia brały udział setki, a na całym froncie setki tysięcy Polaków, którzy w bardzo młodym wieku, nie bacząc na to, czego teraz czepia się IPN, walczyli ramię w ramię z radzieckimi żołnierzami. Oni, Polacy walczący z germańskim najeźdźcą, ginęli za swoją Polskę. Jeżeli by przyjąć rozumowanie IPNu, to powinno się też odebrać wszystkie awanse nadane wojskowym w PRLu, także tym z służby czynnej (poborowej)” – napisał jeden z internautów. „Roman” dodał:

„Nie można wymazać historii, jak to chce zrobić PiS. Jeśli ta „komuna” była taka okropna, to Kaszyński powinien oddać dyplom ukończenia uczelni i nie tylko on. A Piotrowicz, który oskarżał opozycjonistów, ma dalej funkcjonować? Ludzie, młodzi żołnierze tracili życie walcząc o wyzwolenie m.in. Jastrowia, które już po pierwszym rozbiorze przestało należeć do Polski. Myślę, że jastrowiacy staną w obronie tych mieczy. To nasza historia.”

Piotr Wojtiuk nie wyklucza akcji protestacyjnej. Do GDDKiA napisał, że nie zgadza się na rozbiórkę „Mieczy grunwaldzkich”. Mieszkańcy zdają się popierać to stanowisko. „Kto z mieczem wojuje, od miecza zginie. Wara od tych mieczy” – to kolejny głos ze zlotowskie.pl. „IPN zlikwidować, bo tylko sieje zamęt. Władze miasta i radni niech złożą stanowczy protest, a my jak trzeba skrzykniemy się i pójdziemy bronić tego kawałka naszej historii.”

Czy tak będzie w rzeczywistości zapytaliśmy w naszej sondzie na zlotowskie.pl. Na pytanie „Czy weźmiesz udział w ewentualnym proteście przeciwko likwidacji „Mieczy grunwaldzkich” stojących w centrum Jastrowia 74% głosujących odpowiedziało, że tak, 17% nie zamierza się w to angażować, a  9% nie miało na ten temat wyrobionego zdania.

Tymczasem włodarz Jastrowia podkreśla po raz kolejny:

– Być może z perspektywy Poznania, Warszawy nie jest to ważne, ale dla nas jest. Nie możemy dopuścić do tego, żeby to zostało rozebrane.

Łukasz Opłatek