Odroczyć starość

Inhalowanie starców oddechem młodych dziewcząt czy upuszczanie krwi okazały się nieskuteczne. Starzejemy się, ale żyjemy coraz dłużej. O tym, jak godnie się zestarzeć z gerontolog Małgorzatą Modrak rozmawia Łukasz Opłatek

Co Pani wie o starości?
Zastanawia mnie tajemnica długowieczności. Na swojej drodze spotkałam bardzo pozytywne wzorce ludzi starych. Miałam wspaniałych dziadków i mam fantastyczną babcię. Oni pokazali mi, jak dobrze przeżywać swoją starość.

Nie boi się Pani używać słowa „stary”?
W dzisiejszych czasach jest ono niepolityczne (śmiech). Faktycznie lepiej używać słów senior, człowiek drugiej, trzeciej, a czasami nawet czwartej młodości. Chociaż zdarzają się osoby 40–letnie, które twierdzą, że są już stare i nie nadążają za teraźniejszością.

Jaka jest różnica miedzy wiekiem metrykalnym a tym, na ile człowiek się czuje?
To zależy od osobowości. Tak jak człowiek żyje, tak się starzeje. Możemy spotkać młodzieńców, którzy są przygarbieni i zachowująsię jak zrzędliwi starcy. I odwrotnie: są ludzie sędziwi zachowujących się młodzieżowo. Z badań wynika, że optymizm i poczucie szczęśliwego przeżywania życia są bardzo ważne. Jeśli żyliśmy jako pesymiści, to nie umrzemy jako optymiści.

I tu pojawia się gerontolog – trochę terapeuta, trochę powiernik i inicjator działań aktywizacyjnych. Pani udźwignie ciężar problemów osób starszych?
Zawsze bardzo łatwo nawiązywałam kontakt z osobami starszymi. Wnikliwie słucham tego, co mają do powiedzenia i to często wystarcza. A czy udźwignę ten ciężar? Miałam praktyki w hospicjach w Złotowie i Bydgoszczy i wiele się w nich nauczyłam. Poznałam tam fantastycznych ludzi.

Żyjemy w czasach kultu piękna i młodości. Nie ma tu miejsca na zgodę na starzenie się.
Na razie jej nie widać, ale ona przyjdzie. Populacja osób starych już jest tak duża, że ich głos będzie zauważalny. W USA od lat działa ruch szarych panter, który walczy o głos dla starszych, pisze petycje do władz. Do nas też to przyjdzie. W złotowskiej bibliotece już działa klub 50 plus.

[[reklama]]

Uważa Pani, że osoby w tzw. okresie poprodukcyjnym mogą czuć się niepotrzebne?
Niestety często tak. I to mimo tego, że mają rodzinę. Często ich przyjaciele umierają, dzieci odchodzą z rodzinnego gniazda, a oni muszą funkcjonować na marginesie życia społecznego jako tzw. niewidzialni. My ich co prawda zauważamy, ale rzadko oferujemy konkretną pomoc.

Za kilkanaście, kilkadziesiąt lat seniorów ma być dwa razy więcej niż ludzi młodych. Jak to zmieni nasz świat?
Myślę, że przygaśnie ten kult młodości. Będzie się wtedy z większym natężeniem szukać antidotum na starość, a eliksiru młodości ludzie szukają od zawsze. W sferze marketingowej będziemy bombardowani reklamami środków odmładzających, pobudzających intelekt i ciało. Już dziś coraz więcej sklepów internetowych oferuje przydomowy sprzęt rehabilitacyjny. Nawet w supermarketach jest coraz więcej akcesoriów pomagających przy wychodzeniu z wanny, spod prysznica. Wchodzi to po cichu, ale z czasem na pewno pojawią się sklepy z artykułami wyłącznie dla seniorów. Na Zachodzie już są sklepy z cenami wypisanymi wielkimi literami i koszykami łatwiejszymi do pchania.

Starszych osób wkrótce będzie więcej i tu rodzi się pytanie, jak dogadają się one z młodymi, którzy zawsze chcą zmieniać świat pod siebie.
Konflikt pokoleń istnieje od zawsze i nie rozwiążemy go przez złudne dyskursy. Jeżeli starsza i młodsza osoby są otwarte, to dialog jest tylko kwestią czasu. Poza tym młodzi lepiej dogadują się z dziadkami niż rodzicami. Z wiekiem trochę się to zmienia, ale porozumienie jest możliwe.

Uważa Pani, że ludzie starsi, często już nieaktywni zawodowo, są dobrze wykorzystywani przez społeczeństwo? Ich mądrość, doświadczenie to rzecz niezwykle cenna.
Ze starością idzie praktyczna wiedza, jak dobrze żyć. Starszych cechuje też roztropność, zachowawczość. Im to wychodzi na dobre, bo im są ostrożniejsi, tym mniej błędów popełniają. Uważam jednak, że społeczeństwo za mało „wykorzystuje” starszych do realizacji ważnych zadań i inicjatyw. Z ich pomocą wiele projektów mogłoby być realizowanych szybciej, lepiej. W Złotowie choćby po działaniach Uniwersytetu Trzeciego Wieku widać, jaki w seniorach tkwi potencjał.
[[nowa_strona]]
Złotów jako społeczność starzeje się. To doskonałe miejsce dla gerontologa?
Tak. Jedna z osób, którymi się opiekowałam, miała prawie 100 lat i dała mi piękny przykład, jak starzeć się godnie. Mimo że nie mogła chodzić ani wstawać, to opowiadała dowcipy i cieszyła się każdym dniem, a nie narzekała na swoje przypadłości. Nie każdy potrafi nie być ciężarem dla rodziny.

Gerontologia dotyczy nie tylko chorób wieku starszego, ale i warunków życia osób starszych, aktywności, rekreacji, organizacji wolnego czasu, a także problemów psychologicznych i społecznych populacji osób dojrzałych. Gerontolog zajmuje się znacznie szerszym zakresem spraw aniżeli geriatra i jest raczej doradcą nie lekarzem. Gerontolog łączy wiedzę z socjologii, psychologii, medycyny, sportu i rekreacji, a nawet turystyki. Oprócz tego musi być osobą łatwo nawiązującą kontakty z innymi oraz posiadającą zdolność empatii

Za to chyba każdy z nas boi się starości i ograniczeń, które ona ze sobą niesie. Film „Miłość” Michaela Hanekego pokazuje reakcję staruszki na fakt, że po dwóch udarach nagle stała się zależna od innych. Ma sprawny umysł, ale ciało już nie jest jej. I nie chce żyć.
To często się zdarza, gdy osoba sprawna doświadcza niepełnosprawności. To nie jest coś dziwnego, że człowiekowi nie chce się w takiej sytuacji żyć. On musi przeżyć kryzys. W takim przypadku największe pole do działania mają bliscy tej osoby: powinni być przy niej.
Z moich obserwacji wynika jednak, że starości boją się nie ci, którzy już są w wieku poprodukcyjnym, ale młodsi. Ci, którzy zauważają pierwszy siwy włos.

Pani przekonuje ludzi, że starość nie powinna nas przerażać.
Jeżeli całe życie dbaliśmy o siebie, to ta starość nie będzie zła. Jest duże prawdopodobieństwo, że choroby które teraz są śmiertelne, za kilkadziesiąt lat zostaną jak nie wyleczone, to zaleczone. Ludzie w średnim wieku mają więc dobre perspektywy.
Jeśli mówimy o strachu osób starszych, to warto zauważyć, że bardzo często przemilczanym problemem jest stosowana wobec nich przemoc domowa. Psychologiczna i ekonomiczna. Nierzadko to dziadkowie łożą na utrzymanie rodziny, ale nie mają w domu nic do powiedzenia.

[[reklama]]

Jak sprawić, by jesień życia była czasem dobrze wykorzystanym?
Trzeba się do niej dobrze przygotować. Myśleć o niej musimy już dziś. Ważne są pasje, zainteresowania, spotkania z innymi ludźmi. Jeżeli człowiek dobrze przygotuje się do starości, to jest mu łatwiej. Podam przykład: Francuzka Jeanne Calment (1875-1997) przeżyła 122 lata i 164 dni. W wieku 85 lat rozpoczęła naukę szermierki, do setki jeździła na rowerze, a do 110 lat mieszkała sama. Jeśli kochamy życie, to łatwiej będzie się nam starzeć.

Albo przeciwnie. Niektórzy nie chcą pogodzić się z upływającym czasem. Operacje plastyczne, mini u sześćdziesięciolatek…
Z jednej strony to pozytywny sygnał dla społeczeństwa, bo wszyscy powinniśmy o siebie dbać. Czasami jednak rzeczywiście wygląda to groteskowo, ale jest to przecież wyrażanie siebie. Bo jakaś część danej osoby krzyczy, że nie chce się zestarzeć. Jeżeli babcia dobrze czuje się w mini, to nie ma sensu jej od tego odwodzić.

Można za to odroczyć starość. Tak Pani twierdzi.
To jest możliwe i u młodych, u których pojawia się siwy włos, i u tych trochę starszych. Przez wieki sposoby radzenia sobie z przemijaniem ewoluowały. W starożytnym Egipcie stosowano odmładzające kąpiele, a w średniowieczu upuszczanie krwi. Były też takie metody jak inhalowanie starców oddechem młodych dziewcząt. Nic dziwnego, że jak najdłużej chcemy być piękni i młodzi.

Pani myśli już o swojej starości?
Tak, dlatego np. bardzo polubiłam jazdę na rowerze. Staram się poświęcać na to przynajmniej godzinkę dziennie. Od razu czuję, że lepiej dotleniony mózg łatwiej przyjmuje informacje (śmiech). Pewien profesor powiedział, że ruch może zastąpić prawie każde lekarstwo, ale żadne lekarstwo nie zastąpi ruchu.


Małgorzata Modrak to absolwentka geragogiki w UKW Bydgoszczy i Edukacji Dorosłych i Gerontologii na UAM w Poznaniu

---