Pan życia i śmierci

09/05/2020 10:06

Obóz Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Złotowie był miejscem okrutnym. Do tej pory ofiary komendanta nie doczekały się choćby pamiątkowej tablicy.

Założony na terenie byłych koszarów Deutsche Kriegsmarine (zob. artykuł "Obóz przesiedleńczy w Złotowie") położonych między dzisiejszymi ulicami Stanisława Moniuszki, Bohaterów Westerplatte i Nieznanego żołnierza. W I etapie: od stycznia do lipca 1945 r. obóz pełnił dwie funkcje: jako obóz dla niemieckich jeńców wojennych i jako obóz NKWD dla Niemców członków SA i SS oraz zatrzymanych dezerterów sowieckich. W II etapie: od połowy lipca do 8.12.1945 był to okres tzw. obozu dzikiego, którego komendantem był Teodor Lewandowski. Stanowił on rezerwuar niewolniczej siły roboczej z narodowości niemieckiej i polskiej (krajniackiej). W III etapie: od 9.12.1945 r. do 26.05.1946 jako Obóz Pracy MBP dla cywilnej ludności niemieckiej. W IV etapie: aż do likwidacji z dniem 30.11.1946 r. jako filtracyjny obóz jeniecki MBP.

Na temat I etapu brak bliższych informacji. W II etapie pierwszym naczelnikiem obozu został Władysław Chuptys. Obóz znajdował się wówczas w fazie reorganizacji. Więziono w nim około 600 osób narodowości niemieckiej, przeważnie kobiety, dzieci i starszych mężczyzn. Około 200 więźniów wynajmowano do pracy w okolicznych gospodarstwach rolnych za opłatą, którą pobierało kierownictwo obozu. W sierpniu 1945 r. przybył tu delegowany z Bydgoszczy Teodor Lewandowski (*17.07.1912 w Inowrocławiu), który miał zorganizować więzienie w Złotowie i pomóc w organizacji tutejszego obozu pracy. Dokładna jego funkcja jest nieokreślona (inspektor?), ale podlegał mu zarówno naczelnik więzienia jak i naczelnik obozu pracy. Głównym zadaniem Lewandowskiego było wysiedlanie Niemców z dotychczasowych miejsc zamieszkania i osadzenie w obozie pracy, przy czym zdolni do pracy mieli być zatrzymani, a niezdolni przesiedleni do Niemiec. Wyrzucenie Niemców z mieszkań i osadzanie ich w obozie pracy odbywało się przy pomocy strażników obozu, milicjantów, funkcjonariuszy PUBP i cywilnych pracowników więzienia. Wysiedlani mieli na to 15–20 minut czasu. Akcjami kierował Lewandowski osobiście, poszukując przy tym złota, biżuterii i innych cennych przedmiotów. Pozostałe mienie było przekazywane polskim osadnikom. W obozie Lewandowski przeprowadzał rewizje osobiste. Najcenniejsze rzeczy zatrzymywał dla siebie, część oddawał żonie lub przyjaciółce. Skonfiskowane mienie nigdzie nie było rejestrowane. W tym czasie Lewandowski uważany był w Złotowie za pana życia i śmierci. Ofiarą jego poczynań byli również Polacy Krajniacy, którzy otrzymali już obywatelstwo polskie, wśród nich byli także członkowie Związku Polaków w Niemczech. Wyrzuceni i aresztowani Polacy po paru dniach byli zwalniani, ale nie mieli już do czego wracać. Ich mieszkania były ograbione i najczęściej przekazane już w ręce przesiedleńców z Polski centralnej. Więźniowie obozu byli poddawani szykanom fizycznym i psychicznym. Zdolni do pracy Niemcy i Polacy musieli bezpłatnie pracować na rzecz różnych złotowskich instytucji państwowych i samorządowych, dla wojska, milicji, PUBP oraz byli wynajmowani do pracy w gospodarstwach rolnych. Kierownictwo obozu pobierało opłaty od pracujących więźniów, zatrzymując większą część dla siebie. Lewandowskiego w jego działaniach popierał kierownik PUBP w Złotowie Czesław Obuchowicz. Działacze złotowskiego obwodu Polskiego Związku Zachodniego wysyłali skargi do Szczecina i Warszawy, prosząc o pomoc. W wyniku tego starosta złotowski Marian Paruszewski przeprowadził inspekcję w obozie pracy, stwierdzając, że panowały tam warunki obozów hitlerowskich. Inspekcja PUBP z Bydgoszczy zabezpieczyła we wrześniu 1945 r. zrabowane w obozie kosztowności i przeniosła Obuchowicza do Bydgoszczy (20.12.1945). W dniu 8.11.1945 r. Lewandowski zdezerterował. Ukrywał się aż do 7.02.1947 r., kiedy to został aresztowany w Choszcznie. Po ucieczce Lewandowskiego z funkcji naczelnika obozu pracy został również odwołany Władysław Chuptys. Po nim tymczasowym naczelnikiem został Bolesław Różycki, a 9.12.1945 r. funkcję tę przejął Eugeniusz Wasilewski (III etap). Z dniem 26.05.1946 obóz pracy został przekształcony w filtracyjny obóz dla żołnierzy armii niemieckiej (IV etap) i w listopadzie 1946 r. ostatecznie zlikwidowany. W dniu 22.12.1947 r. Lewandowski skazany został przez sąd w Szczecinie na karę śmierci, która jednak na mocy ustawy o amnestii z 22.02.1947 r. zamieniona została na 15 lat więzienia. Odsiedział tylko 6,5 lat i 13.08.1954 r. został warunkowo zwolniony z odbycia dalszej kary. Jego obozowe ofiary w Złotowie jak dotychczas nie doczekały się zadośćuczynienia chociażby w postaci tablicy pamiątkowej.

prof. dr hab. Joachim Zdrenka

MBP - Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego
PUBP - Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego
NKWD - Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR (PL), Народный комиссариат внутренних дел СССР, НКВД СССР (RU)
SA - Oddziały Szturmowe NSDAP (PL), Die Sturmabteilungen der NSDAP (DE)
SS - „oddział ochronny NSDAP” (PL), Die Schutzstaffel der NSDAP (DE)

Aplikacja na Androida

Obserwuj nas na Obserwuje nas na Google NewsGoogle News

Chcesz być na bieżąco z wieściami z naszego portalu? Obserwuj nas na Google News!

Źródło i opracowanie własne Aktualizacja: 07/03/2025 14:54

Komentarze opinie

  • Awatar użytkownika
    Gość - niezalogowany 2020-05-09 10:38:24

    Najpierw zamykali Niemców .a teraz po zlotowie chodzą sami Niemcy .

    odpowiedz
    • Zgłoś wpis
  • Awatar użytkownika
    gość 2020-05-09 11:17:14

    A ile tych skur...now jest jeszcze przy życiu? To co robili Polacy w Świnoujściu po wojnie, długo po wojnie to przeraża. Jedni nie byli lepsi od drugich.

    odpowiedz
    • Zgłoś wpis
  • Awatar użytkownika
    gość 2020-05-09 11:44:59

    Won z Niemcami SADYSTAMI .Zniszczyli nasz kraj Polskę naziści.Teraz jeżdża do swoich do pracy.Niech sie wyprowadzą do Niemiec.Sprowadzają złomSamochody i zanieczyszczają nasze miasto.
    Autochtoni zawsze są przeciw Polakom,nawet w rodzinach łączonych,polsko-niemieckich.
    Poznać te niemry po brzydkich twarzach a szwabów po blond włosach.To rasa aryjska.

    odpowiedz
    • Zgłoś wpis

Podziel się swoją opinią

Twoje zdanie jest ważne jednak nie może ranić innych osób lub grup.



Najnowsze wiadomości