Alicja Rakieć przeżyła Wołyń

Rzeź wołyńska to ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów przy wsparciu lokalnej ludności na Polakach zamieszkujących dawne województwo wołyńskie II RP. Mordy i prześladowania mniejszości polskiej dokonywały się ze szczególnym nasileniem w latach 1943–1944 pod okupacją niemiecką. Do dziś te wydarzenia stanowią zadrę w stosunkach polsko–ukraińskich. Nasi wschodni sąsiedzi winę chcą dzielić równo pomiędzy dwa narody i także w Polakach widzą bezwzględnych morderców, a Stefanowi Banderze, przywódcy UPA, organizacji odpowiedzialnej za rzeź, stawiają pomniki. W Polsce temat powrócił ostatnio z dużą siłą m.in. za sprawą filmu „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego, który niedawno wszedł do kin.

Zaczęło się w lipcu

Filmy i różnego rodzaju doniesienia medialne nie zawsze są wiarygodne, ale są jeszcze wśród nas świadkowie tamtych wydarzeń, tacy jak Alicja Rakieć z Jastrowia, która wówczas miała 10 lat. Pamięta, że zaczęło się w lipcu. Rodzinę wczesnym ranem obudziła siostra, krzycząc, że pali się u sąsiada. Wszyscy natychmiast uciekli schować się w polu, a mała Alicja weszła na drzewo, skąd widziała odjeżdżających bulbowców, niektórzy ręce mieli po łokcie we krwi. Bulbowcami wówczas nazywali banderowców z UPA. Uciekali, gdy zrobiło się widno, bo wtedy bali się jeszcze Niemców. Rodzinę Alicji nieszczęście wówczas ominęło, bo mieszkali w kolonii, gdzie zabudowania były od siebie oddalone nieraz o kilka kilometrów i dlatego Ukraińcy do nich nie dotarli. Z tamtego ranka nasza rozmówczyni pamięta krzyki ludzi, ryk krów i odgłosy innych zwierząt, które palono żywcem. Nie raz prześladują ją one w nocy.

Nieludzkie okrucieństwo

Do największego nasilenia mordów doszło w nocy z 10 na 11 lipca, kiedy w ramach zaplanowanej akcji zaatakowano i wybito blisko 100 wsi zamieszkiwanych przez Polaków. Przed pogromem polskie domy oznaczano białym krzyżem, a na drzewach wieszano komunikaty, aby nie zmazywać znaków pod groźbą kary ze strony Niemców. Krzyże miały wskazać bulbowcom, które domy atakować.

– opowiada pani Alicja. Okrucieństwo tamtych mordów powoduje zwątpienie w ludzkość. Ci, którzy przeżyli, musieli dalej jakoś funkcjonować i mimo traumy potrafili dalej żyć, nie tracąc całkowicie wiary w naturę ludzką. Pani Rakieć wspomina jednak lekarza z powojennego Jastrowia, który był bardzo nerwowy i kiedyś jej się zwierzył, że to z tego względu, że na jego oczach Ukraińcy zamordowali mu siekierami czwórkę dzieci i żonę. Takich opowieści z pierwszej ręki o mordowaniu siekierami i zakopywaniu żywcem pani Alicja zna wiele.

– opowiada o tym, co sama zobaczyła.

– trudno wyobrazić sobie bardziej makabryczny i nieludzki mord. Bestialsko zamordowana została, najprawdopodobniej przez sąsiada, m.in. cała rodzina stryja pani Alicji. Trupy chowano najczęściej przy drogach, bez żadnego szacunku.

W dalszej części artkułu przeczytasz:

Nic tego nie zapowiadało – Rodzina pani Rakieć mieszkała w Kolonii Fundum, po drugiej stronie Buga na wysokości Hrubieszowa. Żyli tam głównie Polacy, ale też kilka rodzin ukraińskich...

Bug ich uratował – Po wydarzeniach z lipca polska rodzina uciekła ze swojej wioski, obawiając się kolejnego napadu banderowców. W miarę bezpiecznie było jedynie za Bugiem, który dzisiaj...

Niech się wreszcie przyznają – Rzeź wryła się w pamięć, ale przez długi czas historia ta nie istniała w sferze publicznej...

Ocalić od zapomnienia – Pani Alicji nie było łatwo mówić o tragicznych wspomnieniach, głos nie raz jej się rwał, za gardło chwytał skurcz i płacz. Niemniej uważa, że...

Subskrybuj i czytaj wszystkie artykuły bez ograniczeń[[pay]]

Nic tego nie zapowiadało

Rodzina pani Rakieć mieszkała w Kolonii Fundum, po drugiej stronie Buga na wysokości Hrubieszowa. Żyli tam głównie Polacy, ale też kilka rodzin ukraińskich. Przed tragicznymi wydarzeniami odwiedzali się w święta, dzieci razem się bawiły, zdarzały się też małżeństwa polsko–ukraińskie. Bardziej niż ukraińskich sąsiadów obawiano się Niemców. To z obawy przed nimi nie spano w domu, tylko w zabudowaniach gospodarczych, aby ustrzec się przed niespodziewanym nocnym napadem. Przed okupacją niemiecką Ukraińcy byli jakoś w ryzach trzymani przez sowietów, którzy wkroczyli na te tereny 17 września 1939 r. Pani Alicja do dzisiaj nie potrafi zrozumieć, skąd nagle wzięła się ta nienawiść. Pamięta, że nawet dzieci jednego z sąsiadów przystąpiły do bandy UPA. Dawna mieszkanka Wołynia nie zgadza się z tym, co głoszą często współcześni ukraińscy historycy, że rzeź była tylko odwetem na Polakach i obroną przeciwko nim. Z pełnym przekonaniem opowiada, że nigdy wcześniej Polacy nie krzywdzili Ukraińców, a już na pewno nie palili ich wiosek i nie mordowali.

– dziwi się pani Alicja.

Bug ich uratował

Po wydarzeniach z lipca polska rodzina uciekła ze swojej wioski, obawiając się kolejnego napadu banderowców. W miarę bezpiecznie było jedynie za Bugiem, który dzisiaj w dużej części wyznacza polską granicę wschodnią. Najpierw musieli uciekać jednak do Włodzimierza, gdyż droga na zachód, do Uściługa, wiodła przez ukraińskie wioski. Nim przedostali się za Bug, powrócili na chwilę do Fundumu, ale zastali tam spalone domostwo i rozgrabione gospodarstwo, a większość zwierząt zagarnęli ukraińscy sąsiedzi, których strach było prosić o zwrot mienia. Zresztą późniejsza droga do przeprawy także nie była bezpieczna, gdyż w lesie nękali ich Ukraińcy i odstraszyli ich dopiero przy rzece polscy pogranicznicy.

– opowiada pani Alicja. Bez większego dobytku przedostali się w końcu do Hrubieszowa po drugiej stronie Buga, ale i tu bywało niebezpiecznie. Pani Rakieć pamięta, że na pobliskiej stacji kolejowej Ukraińcy napadli na kolejarzy, których spętali drutem kolczastym i poobcinali im języki i uszy, a następnie podrzucili do miasta z wiadomością „Wszystkim Lachom będzie koniec”. W 1946 roku rodzina dotarła do Jastrowia, gdzie pani Alicja mieszka do dzisiaj.

Niech się wreszcie przyznają

Rzeź wryła się w pamięć, ale przez długi czas historia ta nie istniała w sferze publicznej.

– o tym, jak traktowano jej tragiczną historię opowiada pani Alicja. Przywołuje m.in. program w TV, gdzie mówiono, że 70% Ukraińców broniło Polaków.

– prostuje telewizyjne informacje. Widać w niej strach przed zapomnieniem oraz żal za pomijanie. Patrzy, jak upamiętnia się chociażby Sybiraków, a mało kto mówi o ofiarach i tych ocalonych z Wołynia. Nie rozumie także Ukraińców.

– opowiada o swojej zadrze. Drażni ją to, że wciąż na Ukrainie stawia się pomniki Banderze.

– pani Rakieć nie ma wątpliwości. Zaznacza też, że nic od nich nie chce.

Ocalić od zapomnienia

Pani Alicji nie było łatwo mówić o tragicznych wspomnieniach, głos nie raz jej się rwał, za gardło chwytał skurcz i płacz. Niemniej uważa, że warto podzielić się tą historią, bo nie chciałaby, żeby została ona zapomniana. W tym celu zresztą zbiera wycinki z gazet dotyczące rzezi wołyńskiej. Nie z ciekawości, nie dlatego, że ma wątpliwości, jak to wyglądało, nie po to, aby przywoływać i rozpamiętywać miniony dramat, ale po to, żeby po jej śmierci trafiło to do kogoś z rodziny. Chce, aby potomni pamiętali.

[[/pay]]