W Złotowie przez lata produkowano piwo

– o smaku piwa ze Złotowa opowiada Wilhelm Pritsch, potomek Franza Welscha, właściciela miejscowego browaru. Wrócimy jeszcze do niego, teraz rzecz o piwie.

Franz Welsch pochodził z Magdeburga. Na Krajnie najpierw zatrzymał się w Witrogoszczy, gdzie kupił posiadłość. Był też właścicielem poczty. Tutaj poznał żonę – Klarę Riemer z Łobżenicy. To jej krewni byli właścicielami browaru w Szczecinku i to oni zaszczepili we Franzu miłość do piwowarstwa. Oni też namówili go do przejęcia browaru w Złotowie. W posiadanie rodziny Welschów wszedł on w 1873 roku.

Piwo warzone przy dzisiejszej alei Piasta spełniało rolę powiatowego napiwku, co zapewniało mu pewny zbyt, a Franzowi Welschowi pozycję lokalnego magnata. Był właścicielem sporej części miasta (działka z browarem w środku sięgała od ulicy Zielnej aż do budynku tuż za hotelem Krajna). Do Welscha należał też teren naprzeciwko, gdzie dziś jest basen oraz działka nad Babą. Na początku XX wieku część swojego terenu przedsiębiorca wydzierżawił lokalnym władzom, które urządziły tam siedzibę starostwa. W 1912 roku sprzedał im tę działkę, a powiat wzniósł na niej swój gmach.

Dzięki pozdrowieniom ze Złotowa mamy pojęcie, jak wyglądała praca w browarze

Piwo się rozlało

Prosperita trwała do wybuchu I wojny światowej. Następnie, w wyniku wyznaczenia nowej granicy, browar Welscha stracił dużą część rynku. Złotów był nadal częścią Niemiec, ale Łobżenica, Sępólno czy Więcbork znalazły się po drugiej stronie granicy, w Polsce.

W 1917 roku zmarł F. Welsch, a interes przejął jego brat Emil z Piły.

Mimo to, co wspomina „naczelny kronikarz Złotowa” Erich Hoffmann, do 1922 roku firma Welschów należała do największych podatników Złotowa i zatrudniała dużą liczbę robotników, z których większość była z nią związana przez dziesiątki lat. Welschowie płacili też duże podatki na rzecz miasta. Spośród 167 podatników Welsch, wraz z Elkussem (producent likierów, wódki i octu, zakład miał przy ulicy Dworzaczka), znajdował się w pierwszej grupie podatników przemysłowych. O statusie rodziny świadczyć może fakt, że posiadali jeden z dwóch pierwszych telefonów w okolicy. Drugi działał na stacji kolejowej.

Tak wyglądał ceramiczny kapsel do piwa produkowanego w przedwojennym Złotowie

Browar w Złotowie chylić się ku upadkowi zaczął w 1922 roku. Emil Welsch, co w swoich wspomnieniach zaznaczył E. Hoffmann, spowodował, że złotowski browar został przejęty przez browar pogranicza w Pile.

„Także tutejszy duży zakład przestał istnieć”

– napisał kronikarz. Podobną informację znajdujemy na stronie poświęconej browarnictwu – Browar.biz:

„Na początku lat 20–tych XX wieku browar W. Welsch`a odstąpił swój kontyngent 12.000 hl piwa rocznie na rzecz Dampfbrauerei Gloeckner und Rielau Deutsch Krone i zobowiązał się sprzedawać piwo wałeckie na swoim terenie, później został wchłonięty w ramach Vereinigte Grenzmark Brauereien A.G. do Rueckforth Konzern.”

26 lutego 1922 roku zmarła Klara Welsch, która osierociła trójkę dzieci: Klarę, Dorotę i Franza. To jej syn przejął rodzinny biznes i zachował browar, gdy w 1930 roku rodzeństwo sprzedało część majątku. Przez pewien czas w Złotowie wytwarzano jedynie słód, który wożono do Piły. Z Piły zaś wracało gotowe piwo, które tutaj rozlewano do butelek.

„Trzeci Franz Welsch rozdzielał jedynie piwo do 1945 roku. Mieszka teraz koło Rostocku, gdzie ożenił się w wieku 47 lat z księgową. Ślub brał w swoje urodziny, a urodził 4 sierpnia 1902. Był od 1942 roku przewodniczącym banku Raifaisena. (…) Jego siostra odebrała sobie życie w 1945 roku. Inna siostra wyszła za kapitana w stanie spoczynku Wilhelma Pritscha urodzonego 17 grudnia 1886 roku”

– czytamy w wydanych przez Muzeum Ziemi Złotowskiej zapiskach Ericha Hoffmanna.

Złotów w miniaturce

Ostatnim śladem po browarze Welschów w Złotowie jest ich dom znajdujący się przy alei Piasta 13. To ten gmach poruszał serce wspomnianego już Wilhelma Pritscha – wnuka Franza Welscha – który od końca lat 80–tych XX odwiedzał gród nad Głomią. Najpierw nieśmiało, by z czasem zatrzymywać się tutaj na kilka miesięcy w roku. Planował nawet przeniesienie się do Złotowa na stałe.

– mówił dawny mieszkaniec alei Piasta.

Pan Wilhelm, rocznik 1920, Złotów opuścił w 1938 roku, gdy otrzymał nakaz pracy. Potem trafił do wojska i służył jako oficer jednostki radiolokacyjnej nieopodal granicy austriacko–węgierskiej. W 1944 roku ożenił się z Anną Marią z Chojnic. 2 maja 1945 roku trafił do amerykańskiej niewoli, długo nie wiedział, co się dzieje z jego rodziną, która została w Złotowie. Nie miał pojęcia, że jego żona, matka i teściowa 27 stycznia uciekły ze Złotowa. Trafiły do punktu zbiorczego na zachód od Świnoujścia. Potem dotarły do Magdeburga.

Wilhelm Pritsch 2 tygodnie po zakończeniu wojny został wypuszczony z niewoli i z marszu zaczął poszukiwania rodziny. W Schwerinie natknął się na ojca. Razem wyjechali do Kiel. Informację o bliskich W. Pritsch otrzymał od znajomych z Berlina mieszkających w Złotowie. By spotkać się żoną przekroczył nielegalnie granicę. Do Kiel wrócili razem w 1946 wraz z angielskim transportem przesiedleńców.

Odwiedzając po latach Złotów Wilhelm Pritsch nie miał do nikogo pretensji. Nie rościł sobie praw do rodzinnego domu, więcej – podobno wsparł finansowo jego remont. Tak potoczyły się losy historii, a on był jedynie jej częścią. Ale Złotów zawsze był dla niego ważny. Do końca życia w swoim domu w Montabaur miał złotowski kącik. Były tam zdjęcia, stary klucz do złotowskiego domu i klucz do skrytki. Złotów w miniaturze.

Korzystałem z książek „Złotów oczami Ericha Hofmanna. Ludzie, fakty, anegdoty”, 2013 rok; „Kronika Złotowa i okolic cz. III, lata 1921 – 1952”, artykułu Waldemara Kujawy z Tygodnika Pilskiego oraz publikacji internetowych MZZ i innych stron.

W posiadaniu butelek z browaru w Złotowie, należącego do rodziny Welsch posiadającego certyfikat dostawcy piwa na dwór cesarski jest Jerzy Kanurski z Kujanek. Wspominał o tym w artykule opublikowanym przez Głos Wielkopolski.

– opowiada pan Jerzy, podkreślając, że butelka jest szczelnie zamknięta i do dzisiaj częściowo wypełniona piwem.