Za Niemca bić się nie będę

– opowiada pani Urszula, córka Grzegorza Mielke, który całą wojnę przesiedział w ukryciu. Jeszcze w 1939 roku po polskiej stronie granicy, a później tu, niedaleko. Na wybudowaniu Zakrzewa wraz z braćmi Rochem i Wojciechem jak mysz pod miotłą siedział.
„Pan Tadeusz” rozgrywa się w tydzień. Pięć dni w roku 1811 i dwa w roku 1812. A zajmuje kilkaset stron. W roku 2012 czytała go cała Polska w ramach akcji Narodowego Czytania. Grzegorz Mielke nie dożył tej chwili, a szkoda, bo „Pana Tadeusza” znał jak nikt.

– mówi Helena Mielke, mieszkanka Złotowa.

– dodaje pani Urszula, córka śp. nauczyciela historii z Podróżnej. Bo też Grzegorz Mielke miał czas na naukę. Kilka lat spędził, leżąc na sianie. Tylko raz bagnet zatknięty na niemiecki karabin minął go o kilka centymetrów.

Historia braci Mielke jest mało znana, a na pewno nie została spisana. Nadrabiamy tę zaległość po ponad siedemdziesięciu latach. Może nie trzynastozgłoskowym aleksandrynem jak Adam Mickiewicz, ale za to w oparciu o wspomnienia rodziny.

Wojna! Będzie wojna! Niemcy się zbroją, słychać coraz głośniej. W Zakrzewie także. Choć formalnie to Rzesza Niemiecka, mieszka tu wielu Polaków, działa Związek Polaków w Niemczech z księdzem Bolesławem Domańskim na czele. I część Polaków się buntuje. Tak jak Tomasz Mielke. Ojciec pokaźnej gromadki dzieci, w tym kilku synów, zapowiada, że u Niemca służyć nie będą. Wojciech, Roch i Grzegorz uciekają więc za namową rodziciela za pobliską granicę, do Polski.

– wspomina pani Krystyna Mielke, wdowa po tym pierwszym. Mieszka przy szkole w Podróżnej, niedosłyszy, ale pamięć ma dobrą.

– opowiada.

Dzisiaj wybudowanie Zakrzewa przecina wąska nić spękanego asfaltu, ale do rozsianych po bokach gospodarstw prowadzą wyboiste polne drogi. Po gospodarstwie Sprenglów nie ma śladu, ale jest pan Henryk Ruhs. Rocznik 1929, siwiuteńki, ale sprawny na ciele i umyśle. Na słowa „pomówmy o historii” reaguje zachęcającym uśmiechem.

– mówi, zapraszając do pokoju. Obok siada jego żona, Małgorzata, która od razu wciela się w rolę odpytującego.

– odpowiada mężczyzna, który w chwili wybuchu wojny miał dziesięć lat. Co wie, to z opowiadań rodziców.

– pan Henryk nie wie, o którego z braci Mielke chodziło.

Pewnej nocy ukrywających się zobaczyć miał ktoś jeszcze. Opowiada o tym Krystyna Mielke:

Bo bracia Mielke przez tę niechęć do służby w niemieckim wojsku musieli zmienić zupełnie tryb życia. Z dziennego na nocny. Czasem ludzie wracający z gry w karty widzieli pod lasem cień kopiący dół na kartofle. A w nocy u Pawła Sprengla słychać było obracające się ostrze ręcznej sieczkarni.

– zgaduje Małgorzata Ruhs.

– kobieta ochoczo dodaje opowieści kolorów.

To dopiero 30% artykułu. W dalszej części przeczytasz m.in.:

Kryjówka nie dla płuc – Stajnia i dwa razy strych. W opowieści naszych rozmówców pojawiają się trzy kryjówki. – Na strychu obudowali się sianem na taką wysokość, żeby móc wstać. A taka to była mała kryjówka, że...

Pogrzeb polowy – O ukrywających się mężczyznach wiedziało w okolicy sporo osób. Wśród nich był miejscowy kapłan – ksiądz Wiktor Domachowski, który probostwo w Zakrzewie objął w 1942 roku. Jak twierdzi...

Dobrzy ludzie z Zakrzewa – Wojciech i Grzegorz Mielke przeżyli wojnę. Gdy Zakrzewo na dobre wróciło do Polski, wyszli z kryjówki. Biali niczym mąka, bo na słońcu nie byli przez kilka lat. Przez to, jak wspomina pani Krystyna, wychudzonego Grzegorz Rosjanie wzięli...

Subskrybuj i czytaj wszystkie artykuły bez ograniczeń[[pay]]

Kryjówka nie dla płuc

Stajnia i dwa razy strych. W opowieści naszych rozmówców pojawiają się trzy kryjówki.

– twierdzi Krystyna Mielke, wdowa po nauczycielu.

– mówi Helena Mielke, córka Jana, brata ukrywających się i znanego rzemieślnika, który przez lata w Złotowie m.in. kręgi do studni robił. Ale Henryk Ruhs podaje inne miejsce.

– opowiada mężczyzna, którego bracia nie mieli tyle szczęścia, by w stajni wojnę przesiedzieć.

– opowiada staruszek, który miał pięciu braci i siostrę. Pamięta, że tych, którzy unikali poboru Niemcy ciągle szukali. Za zdradę Vaterlandu. Na wybudowanie też żandarm na rowerze przyjeżdżał. Światło odbijające się od daszka jego czapki na szczęście z daleka było widać.

Henryk Ruhs wspominał ukrywających się sąsiadów, a jego znacznie młodsza żona doskonale wcieliła się w rolę osoby zadającej pytania pomocnicze

Raz tylko Mielke omal nie wpadli w łapy Niemców. Wszystko przez niewolnika, jak pracownika przymusowego przydzielonego do gospodarstwa Sprenglów (Paweł poszedł do wojska, dostał się do niewoli i przeżył wojnę) nazywa Krystyna Mielke. 

– to wtedy ostrze bagnetu o centymetry minęło Grzegorza. Ze strachu bracia Mielke długo nie opuszczali kryjówki nawet nocą. Bali się, że ktoś ich obserwuje i doniesie żandarmowi. Długie przebywanie na sianie, choć wydawać się może sielanką, po latach odbiło się na zdrowiu mężczyzn. Zarówno Wojciech, jaki Grzegorz mieli potem problemy z płucami. Astma, rozedma to ich pamiątki z czasów wojny.

Pogrzeb polowy

O ukrywających się mężczyznach wiedziało w okolicy sporo osób. Wśród nich był miejscowy kapłan – ksiądz Wiktor Domachowski, który probostwo w Zakrzewie objął w 1942 roku. Jak twierdzi Krystyna Mielke, proboszcz regularnie odwiedzał Grzegorza, Wojtka i Rocha w ich kryjówce i udzielał im sakramentów. Do czasu, gdy Niemcy zawrócili go z drogi. Wówczas duchowny przekazywał im komunię świętą przez siostrę. Niemal wszyscy członkowie rodziny Mielke wspominają wypadek księdza. Gdy wchodził do braci po drabinie ta miała się pod nim załamać (duchowny był słusznej postury).

– twierdzi Joachim Mielke, któremu historię tę opowiadał ojciec. Teofil, rocznik 1914, nie musiał się ukrywać, był na to zbyt niski.

– twierdzi Joachim, znany lokalny poeta. Za to Teofil pełnił rolę dostawcy. Bo żyjąca w Zakrzewie rodzina dbała o swoich członków.

– mówi J. Mielke. A pani Krystyna dodaje, że jedzenie ukrywającym się nosiła też w kance jedna z ich sióstr.

Ciężkie warunki, w jakich żyło trzech braci musiały wpłynąć na ich zdrowie. Najdotkliwiej odczuł to Roch, który ciężko zachorował, a ostatecznie zmarł. Bracia pochowali go na pobliskim polu. W uświęconej ziemi jego ciało spoczęło po wojnie.

– potwierdza Henryk Ruhs.

– uważa inny członek rodziny Mielke, Jan.

Dobrzy ludzie z Zakrzewa

Wojciech i Grzegorz Mielke przeżyli wojnę. Gdy Zakrzewo na dobre wróciło do Polski, wyszli z kryjówki. Biali niczym mąka, bo na słońcu nie byli przez kilka lat. Przez to, jak wspomina pani Krystyna, wychudzonego Grzegorz Rosjanie wzięli za ukrywającego się Niemca i osadzili w obozie w Pile.

– mówi mieszkanka Podróżnej. Grzegorz Mielke spędził w obozie dwa tygodnie, co do tego matka z córką są zgodne, choć pani Urszula utrzymuje, że ojciec z Piły uciekł. Gdy wojenna zawierucha ucichła na dobre, w 1951 roku Grzegorz ożenił się z Krystyną i został nauczycielem historii. Wojciech także założył rodzinę i objął gospodarstwo po ojcu.

– wyjaśnia pani Krystyna. Bracia przeżyli, choć ich szanse były niewielkie. Wystarczył jeden donos.

– uważa Joachim Mielke.

Obaj bracia mieli jednak wspomniane problemy zdrowotne. I obaj zmarli w 1983 roku.

Najpierw odszedł Wojtek, a kilka dni później mąż

– podaje wdowa po nauczycielu. I choć wspominać mogłaby jeszcze długo, to zakończyć woli słowami: Dobry był dla mnie Grzegorz, oj, bardzo dobry.
[[/pay]]