Bogdan Pufal - żywa historia miasta

Mam w głowie obrazy z przedwojennej Łobżenicy. Miasta, które faktycznie można było śmiało nazywać „małym Gdańskiem”. Było w nim w tamtym czasie dwanaście restauracji i kilka hoteli, były okazałe kamienice, dobrze zaopatrzone sklepy, kolej wąskotorowa, która po przesiadce na szerokie tory w Witosławiu pozwalała dojechać do Berlina. To był ważny przygraniczny ośrodek handlowy, w którym robiło się interesy. Mieszały się tu nacje i kultury. Niemcy, Żydzi i Polacy. Tych pierwszych było chyba w tamtym czasie najwięcej

Reklama

„Niemcy nas wszystkich wymordują” – takie hasło na początku września 1939 roku oraz granica z Trzecią Rzeszą tuż za miedzą, w Rudnej sprawiły, że z Łobżenicy i okolic decyzję o ucieczce w stronę Warszawy podjęło wiele rodzin. Uciekaliśmy i my, wozem konnym, tzw. kastą. Dojechaliśmy do Kutna, gdy już było wiadomo, że uciekać na wschód nie ma co, bo z drugiej strony wkraczają wojska radzieckie. W tamtym czasie omal nie straciliśmy życia. Nocowaliśmy w jednej  z altan na terenie ogródków działkowych. W nocy rozległ się huk. To najprawdopodobniej pocisk artyleryjski zdmuchnął z tej altany dach. Po prostu nagle nad naszymi głowami pojawiło się niebo. To była straszna noc. Niemal od razu zapadła decyzja, że wracamy

Reklama

Nasz dom, tu gdzie dzisiaj mieszkam zajął Niemiec nazwiskiem Reissdorf – z zawodu fryzjer. U góry mieszkał, a na dole zrobił sobie zakład. My trafiliśmy do niewielkiego mieszkania na ulicę Sienkiewicza, gdzie mieszkaliśmy w osiem osób, całą naszą rodziną

Jak wyglądała okupacja w Łobżenicy?

Polaków traktowano fatalnie. Faktycznie jak niższą rasę. Nie szło na przykład nic kupić do jedzenia. Z tamtego okresu, do końca życia zapadnie mi w pamięci smak konfitury z buraczków, które wszystkim wychodziły już uszami. Ona rosła w słoiku i jeśli wyjadło się go do połowy, na rano już znów był pełen. Jednak o kostce masła można było tylko pomarzyć. Rarytasem było zdobyć resztki buraków cukrowych z okolic stacji kolejki wąskotorowej, z czego był robiony syrop. Do szkoły chodziłem na dzisiejszą ulicę Mickiewicza, tam gdzie dziś jest GCK. Uczyła nas pani Wolf, rzecz jasna tylko po niemiecku. Kiedyś idąc do szkoły zostałem zaatakowany przez Niemca. Nazywał się Schitz. Był to wysoki mężczyzna, mocnej budowy. Gdy spotkałem go na swej drodze ze strachu powiedziałem do niego „dzień dobry”. Uderzył mnie w twarz tak, że aż się przewróciłem. Niedługo później sytuacja powtórzyła się. Znów dostałem w twarz, ale tym razem mówiłem do niego „Heil Hitler!”. Co ciekawe, jakiś czas od tego zdarzenia trafiłem z mamą do jego domu. To było bezdzietne małżeństwo. Mama pomagała im robić przetwory. Gdy pan Schitz wszedł do domu, gdy go zobaczyłem dałem nura pod łóżko. Próbowali mnie spod niego wyciągnąć ale krzyczałem, że nie chcę. W chwili, w której to on zobaczył mnie zaczął przepraszać, za to jak mnie potraktował. Od razu pobiegł do sklepu i kupił mi słodycze

Reklama

Niedawno zakończył się remont wieży kościoła św. Szczepana. Mało kto jednak wie, że w czasie okupacji na tej wieży też zmieniano dach. Pierwotnie wykonany był z miedzi, której u schyłku wojny Niemcy potrzebowali do produkcji nabojów. Wtedy blachę miedzianą zastąpiono cynkową. Nie było rusztowań. Z górnych okien wysunięto bale, na których były ułożone deski. Prace dekarskie wykonywali podobno angielscy jeńcy, których trzymano w obozie zorganizowanym w Górce Klasztornej

Reklama

Niemcy czuli pismo nosem, że przegrywają wojnę. Wielu z nich słysząc co dzieje się w głębi kraju, dowiadując się o bestialstwie żołnierzy radzieckich uciekało na zachód. Byli jednak też tacy, którzy mieli inne plany. Zimą Łobżenicę obiegł komunikat od okupanta, że wszyscy Polacy, którzy są w mieście mają się stawić na dzisiejszym Placu Wolności, celem zrobienia spisu ludności. Ostrzeżenie dał nam niejaki pan Gertz, mówiąc o tym, że to zasadzka i żeby nikt pod żadnym pozorem tam nie szedł. Miał rację, w miejscu gdzie dziś stoi pomnik czekał przykryty plandeką karabin maszynowy. Plan był taki, by zebrać wszystkich i rozstrzelać. Usunąć świadków. Podobno jednak nikt się nie zjawił. W tamtym czasie schowaliśmy się w piwnicy. Wejście do niej prowadziło z pokoju dziennego. Zasłonięte było dywanem i stołem. To maskowanie zrobił dziadek, który sam schował się na strychu. Przez mury dobiegał tylko odgłos żelaznych kół toczonych po bruku w straszliwym mrozie, sięgającym – 30 st. C. To uciekali Niemcy. Później słyszałem, że wielu z nich pozamarzało. Gdy wszystko ucichło wyszliśmy. Okupanci pozostawili po sobie dwa działa. Jedno u zbiegu ulicy Sienkiewicza z dzisiejszą 1 Maja, wycelowane w centrum i drugie, vis a vis wyjazdu z miasta w stronę Wyrzyska, wycelowane w wieżę ciśnień. W tamtym czasie zginął jeden z moich kolegów, który próbował rozbroić znaleziony nabój

Reklama

To był 26 stycznia 1945, dzień później wkroczyli żołnierze radzieccy. Zaczęła się gehenna dla miejscowych kobiet. Około maja, czerwca chodziliśmy z kolegami na wojskowe lotnisko, na którym stacjonowały m.in. samoloty PO–2, zwane kukuruźnikami. To był mój pierwszy bezpośredni kontakt z żołnierzami radzieckimi. Czyściliśmy im te samoloty, a któregoś dnia, w nagrodę za to zabrali nas w powietrze. Miałem dziewięć lat i po raz pierwszy leciałem samolotem! To był też pierwszy i ostatni raz, gdy z takiej wysokości patrzyłem na Łobżenicę

Reklama

Pewnego razu pędzili oni przez miasto setki  krów. To była ich nagroda za wyzwolenie Polski, inna rzecz, że kradli je z polskich gospodarstw. Całość bydła kierowali do Runowa, gdzie czekały wagony kolejowe. Wraz z moim kolegą, Antkiem Duszyńskim uratowaliśmy jedną krowę. Gdy je ruscy tak pędzili przez Łobżenicę otworzyliśmy bramę na jego podwórko i jedna z krów tam wbiegła i już została. Nie wywieźli jej do ZSRR. Zresztą mieli przy tym wszystkim taki bałagan, że i tak nikt by się nie doliczył

Reklama

Udało się nam kilka razy. Też wywozili je jak te krowy. Za żołnierzami na końcu jechał wóz, przypominający te cygańskie. Byliśmy mali, zwinni i sprytni. Podbiegaliśmy i przecinaliśmy powrozy brzytwami. Zanim ktoś się zorientował, że koni nie ma, byli już pewnie daleko. Jednak w końcu ktoś to zauważył i konie nie były już przywiązywane do tak zabudowanego wozu. Nas nigdy nikt nie złapał. Gdyby było inaczej pewnie dzisiaj byśmy nie rozmawiali, bo zastrzeliliby nas na miejscu

Reklama

To był 28 marca 1946 roku, gdy wraz z mamą byłem świadkiem wykonania wyroku na żołnierzu Armii Krajowej, Czesławie Wiśniewskim. Dopiero teraz, po latach, mam odwagę o tym mówić...

Byliśmy sąsiadami. Mama przyjaźniła się z panią Wiśniewską, ja też kolegowałem się z ich najstarszym, siedmioletnim synem. Mieli jeszcze dwie córki. Przez okupację mieszkaliśmy koło siebie na Sienkiewicza. Czesław Wiśniewski ujawnił swoją przynależność do AK, bo uwierzył w ogłaszaną amnestię. Faktycznie wiele wskazywało na to, że nic złego mu nie grozi. Dostał nawet pracę jako milicjant, w posterunku MO, który wówczas mieścił się na dzisiejszym placu Zwycięstwa, wcześniej Paderewskiego. Razem z nim pracował niejaki Józef Gajuś, który trafił do miasta podobno aż z Katowic. Tego feralnego wieczora byliśmy z mamą u Wiśniewskich na imieninach, czy urodzinach. Przed godziną 22:00 do mieszkania wpadł Gajuś, mówiąc, że pan Czesław ma się zbierać, bo jest akcja i jest potrzebny na posterunku. Dodał też, że weźmie już jego karabin i będzie na niego czekał przed komisariatem. Wyszliśmy chwilę później. Pan Wiśniewski ruszył za nami. Dogonił nas na wysokości sklepu pana Piątka, obecnie pani Cerlak i pobiegł dalej. Gdy zniknął za rogiem usłyszeliśmy tylko przeraźliwy krzyk: „Józiu nie strzelaj! Ja mam dzieci!” po którym rozległy się strzały. Wszystko wskazuje na to, że ten człowiek trafił do Łobżenicy, by wykonać na nim tzw. zaoczny wyrok śmierci za działalność w AK. Nie ma pewności, że faktycznie nazywał się Józef Gajuś, ani że pochodził z Katowic. Zresztą w dokumentach sprawy, które do dziś posiada najbliższa rodzina, w sądowym piśmie z 1957 roku można przeczytać, że tego człowieka nigdy nie odnaleziono. Pana Czesława Wiśniewskiego pochowano bez żadnych honorów. Do dziś nie doczekał się tablicy pamiątkowej, bo mało kto wie, czy pamięta, że takie rzeczy też się w Łobżenicy działy

Reklama

Zacząłem w straży jako mechanik w 1954 roku. W tym samym roku, jeszcze nie mając prawa jazdy po raz pierwszy prowadziłem auto do akcji. Mieliśmy wtedy Dodge’a z amerykańskiego demobilu, którego pieszczotliwie nazywaliśmy „Doczką”. Gdy dowiedział się o tym ówczesny naczelnik był wściekły, na szczęście sprawa rozeszła się po kościach, a mnie straż zaczęła wciągać coraz bardziej i bardziej. Tym bardziej, że od 1955 do 57 roku adaptowaliśmy na remizę dawny kościół Fromma. Później dostaliśmy nowe auto – Stara 25

Odnosiliśmy sukcesy nie tylko w okolicy, ale też na szczeblu wojewódzkim i krajowym przywożąc złoto m.in. z Sopotu i Katowic. Zapadliśmy w pamięć w Krajence, bo przerwaliśmy ich dominację w woj. pilskim

Żona za to dostała wyróżnienie do komendanta wojewódzkiego

Wtedy wystarałem się o jelcza hydromila, który służy do dzisiaj. Dostaliśmy go za darmo ze szczecińskiej policji, gdzie wcześniej, jeszcze w MO służył do rozganiania manifestacji. Mogliśmy mieć jeszcze jednego, ale ówczesny burmistrz nie wyraził na to zgody, choć dogadane było, że drugie auto także nie będzie nas nic kosztowało. Wtedy jakoś skrzydła mi opadły i nabrałem do tego wszystkiego większego dystansu

Przepracowałem tam jako kierowca i zaopatrzeniowiec 35 lat. Najpierw za kierownicą stara, a później żuka. Ten drugi służył mi przez 27 lat i objechałem nim całą Polskę wzdłuż i wszerz. Jedynym miastem wojewódzkim do którego nie dotarłem był Białystok

Proszę sobie wyobrazić, że na 252 działki ani jedna nie była pusta! Co więcej, miałem stos podań o to, by działki przydzielić. W tamtych czasach usypaliśmy nawet tzw. kopiec Kościuszki. Miał pięć warstw. Na każdej z nich rósł inny rodzaj kwiatów. Pięknie się to wtedy wszystko kręciło

To już 16 lat, jak ten czas leci!

Mogę powiedzieć o sobie społecznik, bo chyba coś po sobie pozostawiłem. Cieszę się też, że tak samo jak ja przez życie idą moje dzieci