Ameryki tu nie będzie

W połowie ubiegłego roku w Debrznie odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej i otwarcie Placu Lotników Polskich. Byli pracownicy lotniska wspominali, co się na nim działo przez blisko pół wieku funkcjonowania. A jest o czym opowiadać.

Decyzję o budowie lotniska w Debrznie Wsi władze PRL podjęły w 1952 roku. Lokalizacja była dogodna ze względu na przebiegające tędy szlaki komunikacyjne na wschód. Pod lotnisko przeznaczono niemal 700 hektarów ziemi, częściowo porośniętej lasem, co wymagało karczowania. W pierwszej kolejności powstała bocznica kolejowa, bo materiały do budowy transportowano koleją. Pas startowy miał wymiary 2500 m na 60 m. Lotnicy żartowali, że gdy na końcu pasa wylewano beton, to na jego początku już lądowały samoloty.

Dwa kilometry od Debrzna powstało więc niewielkie miasteczko. Z własną siecią elektryczną, wodociągową i kanalizacyjną. Na jego terenie stanęły 84 budynki (sztab, domek pilota, koszary, warsztaty, kotłownia, magazyny itd.) oraz 40 obiektów typowo militarnych. Jednostka rozbudowywana była przez kilkanaście lat. W latach 70–tych powstały tam schrono–hangary dla samolotów.

Z istnienia wojskowego lotniska korzystała miejscowa ludność. Na jego rzecz, bezpośrednio lub pośrednio, pracowały prawie trzy tysiące osób. Przykładem może być Gminna Spółdzielnia w Lipce, która zaopatrywała jednostkę w towary. Zmarły kilka tygodni temu prezes Stefan Wołoszyński miał z nią doskonały kontakt.

Na bliskości lotniska i służących w niej żołnierzy skorzystał także lipkowski sport. Zdolni piłkarze z całej Polski, a służący w Debrznie, zasilali drużynę „Czarnych” Lipka, a w weekendy zostawiali pieniądze w miejscowych lokalach.

Współpracy między gminą Lipka i jej mieszkańcami a wojskiem nie zakłócało nawet to, że w strefie zmilitaryzowanej nie można było lokalizować przemysłu. Problemem nie było nawet to, że na początku lat 60–tych przeprowadzono tu próbę dostarczenia do Polski drogą powietrzną głowic jądrowych.

Budowa jednostki rozpoczęto od położenia torów. Koleją dowożono materiały budowlane i sprzęt

Lotnicy na MIG–ach

Gospodarzem lotniska był 11 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego, którego piloci szkolili się na samolotach MiG –15/Lim–1. W roku 1955 do dyspozycji mieli wyłącznie myśliwce typu Lim–1/2. Niestety tutejsi piloci byli kiepsko wyszkoleni, na co wpłynęło przyspieszenie szkoleń i obniżenie wymagań wobec kandydatów. Od 1957 roku na stan jednostki spływać zaczęły samoloty Lim–5.
Rewolucja nastąpiła w 1963 roku, kiedy to na lotnisku pojawiły się pierwsze naddźwiękowe myśliwce typu MiG–21. Szkolenie na ich wersji F–13 piloci zaczęli 17 października. Jak podało pismo „Lotnictwo Wojskowe”: „droga, jaką musieliśmy przebyć, aby ta „rewolucja”  stała się faktem, była długa i prowadziła przez kancelarię samego Nikity Chruszczowa”.

To dopiero 30% artykułu. W dalszej części przeczytasz m.in.:

Zmiana numerów i droga ku końcowi – Gospodarzem lotniska 11 PLM był do 1968 roku, kiedy to nastąpiła reorganizacja lotnictwa wojskowego w Polsce. W jego miejsce...

Masa pomysłów – Przez lata od likwidacji jednostki do dzisiaj zrodziło się kilka koncepcji na zagospodarowanie tego terenu. Jedną z pierwszych i najbardziej sensacyjnych była...

Czas mury kruszy – Jest też kilka pewnych rzeczy, które w ostatnich latach na lotnisku wystąpiły. Po pierwsze w 2010 roku część byłego lotniska kupił znany...

Subskrybuj i czytaj wszystkie artykuły bez ograniczeń[[pay]]

O szkoleniu pilotów stacjonujących w Debrznie w 2013 roku pisał Dziennik Bałtycki.

– wspomina Wacław Rozmianiec, jeden z pilotów grupy, która w Debrznie rozpoczynała latanie na samolotach MiG–21.

Niemalże dokładnie 50 lat temu loty na MiG–21 rozpoczęli Edward Zamorski, Feliks Skowroński, Wacław Rozmianiec, Jerzy Gołębiowski, Antoni Mężyk, Wiesław Świtoniak, Aleksander Jekatieryńczuk oraz Ryszard Grabarski i Janusz Żywno z 2 Korpusu Obrony Przeciwlotniczej. Jak przebiegał ten pierwszy lot?

– opowiada Wacław Rozmianiec.

Wacław Rozmianiec, podobnie jak reszta jego kolegów, wylądował bezpiecznie.

– opowiada Ryszard Grabarski.

– opowiada pilot.

– mówi Ryszard Grabarski.

On sam opowiada o jeszcze dwóch historiach „z dreszczykiem”, w których osobiście uczestniczył.

– opowiada pan Ryszard.

– wspomina pilot.

Z wieży jest doskonały widok na teren byłego lotniska. Najczęściej widywanymi tu maszynami są samochody rajdowe

Zmiana numerów i droga ku końcowi

Gospodarzem lotniska 11 PLM był do 1968 roku, kiedy to nastąpiła reorganizacja lotnictwa wojskowego w Polsce. W jego miejsce w Debrznie powstał 9 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego. Na wyposażeniu ma samoloty typu Lim–2, Lim–5 oraz nowoczesne MiG–21 PFM. Były to jedyne myśliwce MiG–21 PFM dostarczone do Polski, w których numerach seryjnych była litera N. Krótko mówiąc maszyny przystosowane do ataku bombami jądrowymi. Jednak w Polsce nie miało to żadnego znaczenia, gdyż na stanie Wojska Polskiego nie było takiego uzbrojenia, a samoloty eksploatowano jak wszystkie pozostałe. W latach 70–tych na stan jednostki trafiły kolejne tego typu maszyny.

Kres dozbrajania miejscowej jednostki nastąpił w końcu lat 80–tych. Raz, że nie było na ten cel pieniędzy, dwa, że w świecie nastąpiło ogólne odprężenie. W 1989 roku Debrzno pożegnało się z lotnikami wojskowymi. 9 PLM przeniesiono do Zegrza Pomorskiego. W latach 1990– 91 z lotniska tego korzystały samoloty MiG–21 z 2 PLM i z 62 PLM. Po rozwiązaniu 9 PLM w Debrznie jego byli żołnierze ufundowali tablicę upamiętniającą stacjonowanie tu najpierw 11 PLM, a następnie 9 PLM. W 1991 roku tablicę umieszczono przy bramie wiodącej na teren lotniska i uroczyście odsłonięto. Jednostka w Debrznie Wsi zlikwidowana została w 1993 roku, a cała nieruchomość przekazana Agencji Mienia Wojskowego. Teren chroniła firma ochroniarska. Kilka lat MON zastanawiało się nad dalszym losem obiektu. W 2000 roku podjęło decyzję o sprzedaży lotniska. Początkowo z zachowaniem charakteru i przeznaczenia, później niekoniecznie.
Jako pierwsze skorzystały z tego Lasy Państwowe, które przejęły ogromne połacie lasów. Ziemię, około 200 ha, wydzierżawili okoliczni rolnicy. W 2000 roku cała nieruchomość miała być sprzedana za 6 mln zł, a pięć lat później za połowę tej kwoty.

Masa pomysłów

Przez lata od likwidacji jednostki do dzisiaj zrodziło się kilka koncepcji na zagospodarowanie tego terenu. Jedną z pierwszych i najbardziej sensacyjnych była ta mówiąca o budowie tarczy antyrakietowej. Rząd Polski prowadził z Amerykanami zaawansowane rozmowy, a jedną z rozważanych lokalizacji miała być właśnie była jednostka w Debrznie Wsi. Chodziło o systemu obrony antyrakietowej, w ramach którego radary miały bardzo szybko wykrywać wrogie rakiety (startujące np. z Iranu, Syrii czy Korei Północnej), a obrona, wyposażona w antyrakiety, miałaby je zestrzeliwać w locie, zanim dotrą do USA czy krajów sojuszniczych. Podobno latem 2006 roku amerykańska firma wynajęta przez armię USA prowadziła badania rozpoznawcze. Mieli oni wykonać kilkanaście odwiertów badawczych na głębokość 30 metrów (pociski do zwalczania rakiet z pociskami lecącymi w kierunku USA są umieszczane w silosach podziemnych). Podobne badania miały być przeprowadzone w Redzikowie koło Słupska i Zegrzu Pomorskim. Tarcza powstaje w Redzikowie, o czym regularnie donoszą ogólnopolskie i światowe media.

Opuszczona jednostka jest chętnie odwiedzana przez różne osoby i w różnych celach. Poruszać się można po niej swobodnie, choć gdzieniegdzie znaleźć można  informacje o strzegącej jej firmie ochroniarskiej

Kolejnym pomysłem było więzienie. W 2006 roku służba więzienna zgłaszała chęć zaadoptowania dawnych koszar dla swoich celów. O lokalizację zakładu w tym miejscu usilnie zabiegali lokalni samorządowcy z Ryszardem Goławskim na czele. Kusiła wizja stworzenia około stu miejsc pracy. W 2008 roku, gdy wiadomo było już, że żadna tarcza na terenie gminy Lipka nie powstanie, rozmowy ze służbą więzienną nabrały tempa i… nagle zostały zerwane. W ostatnim czasie pojawiły się sygnały, że mogą zostać one wznowione, ale ile w tym prawdy – nie wiadomo.

W międzyczasie pojawiły się i upadły inne koncepcje zagospodarowania tego terenu. Mówiło się o strefie ekonomicznej i siłowniach wiatrowych.

Czas mury kruszy

Jest też kilka pewnych rzeczy, które w ostatnich latach na lotnisku wystąpiły. Po pierwsze w 2010 roku część byłego lotniska kupił znany kierowca rajdowy. Tomasz Kuchar w stworzonym przez siebie Rallylandzie organizuje rajdy. Przecinające lasy i pola asfaltowe drogi stwarzają ku temu doskonałe warunki.

Kilka tygodni temu kilkanaście kilometrów dróg na tym terenie przejęła gmina Lipka. Wójt Przemysław Kurdzieko zwracał się do policji z prośbą o opracowanie planu organizacji ruchu dla nich.

Swoje robią także rolnicy. Sieją i zbierają, a w dawnych schronach przechowują płody rolne i sprzęt. Życie toczy się dalej, tylko porzucone przez wojsko budynki niszczeją i straszą powybijanymi szybami i poszarpanymi przez poszukiwaczy złomu ścianami.

Korzystałem z portali Odkrywca.pl i polo.net

[[/pay]]