Pałacowe życie. Rozmowy z mieszkańcami pałacu Działyńskich

– mówi J. Białecka z pałacu Działyńskich.

– skarży się P. Myszkowski.

– uważa Z. Żaglewski, gospodarz.

– twierdzi M. Rębiś.

Nic nie wygląda, jakby było tu wczoraj albo miało być jutro, a jednak codziennie wygląda tak samo.* Pierwsza atakuje łuszczyca. Wspina się z dołu ku górze jakby zajmowała kolejne słabe tkanki. Tuż za nią podstępuje jej kuzynka, grzybica – smoląc od wewnątrz pożera białe dotąd fragmenty oficyny. Zewnętrzny wygląd domu do niedawna był w harmonii z brudnym skąpstwem, które panowało wewnątrz**.

Grzyby w domku myśliwskim nie byłyby niczym dziwnym, gdyby nie rosły na sufitach

– do mieszkania na piętrze zaprasza Jadwiga Białecka. Z wnukiem na ręku pokazuje lokal syna i synowej. Jasny, wysoki, świeży, z widokiem na dziedziniec, na który dawni właściciele wjeżdżali kolaskami i wierzchem po polowaniu w Borach Kujańskich. Pewnie w towarzystwie wesołego ujadania psów.

– opowiada była mieszkanka Zalesia.

Pozostało jeszcze 84% tekstu
Zaloguj się i zostań stałym Czytelnikiem

[[pay]]

Do pałacu Działyńskich (Działyńscy wcale w nim nie mieszkali, ale nazwa się utrwaliła) trafiła w ubiegłym roku. Wprost z Holandii. Syn jej lokal obok siebie załatwił.

– krzywi się, choć zwykle jest bardzo pogodna. Na emeryturze jest, wnukami się zajmuje, a po południu biuro jednej z firm sprząta.

– twierdzi spacerując po kuchni wyłożonej polekarskimi kaflami.

Ponarzekać też umie, bo to pałacowe życie wcale tęczowe nie jest.

– skarży się na właścicieli zabytku.

– twierdzi.

Co los spuści, przyjąć trzeba, Niech się dzieje wola Nieba – pisał Aleksander Fredro, niemal rówieśnik pałacu Działyńskich. Dworek myśliwski stojący przy ul. Jastrowskiej (dawniej plac Zamkowy), przy rondzie Zamkowym, a jakże, nieopodal Jeziora Miejskiego miał powstać około 1800 roku. Od tego czasu mniej lub bardziej domorośli architekci na zmianę wypruwali mu wnętrze i wstawiali nowe zastawki. Przez to pałac utracił zabytkowy układ. Dziś jest w nim dziewiętnaście mieszkań. Jedno z nich, na parterze zajmuje Piotr Myszkowski.

– twierdzi pokazując żeberkowe grzejniki, a nad nimi kilkuelementowe okna. Ze szpar pomiędzy drewnianymi ramami, a ceglaną ścianą sypie się zaprawa. Wstyd mu było tej wentylacji przed komunijnymi gośćmi, ale nie widzi sensu remontowania czegokolwiek.

– głowa rodziny biega za lokalami w mieście, odpowiada na ogłoszenia, szuka przyszłości. Czuje, że „gdy nie ma się teraźniejszości, trzeba zawczasu zadbać o przyszłość”***

– uważa ochroniarz nocnych zmian w jednej z pilskich firm i dodaje:

Zbigniew Żaglewski myśląc o nowym właścicielu pałacu ma na myśli kogoś, komu pieniądze wysypują się z kieszeni

Mówią mi: księżniczko

Pion trzymać trudno. Zwłaszcza, że pałac otacza zabytkowy park. Pełen zakamarków i cienia, w których można, z butelką w ręku, dziwić się światu. Na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku to częsty obrazek.

– opowiada Maria Rębiś. Elegancka, zdobiona biżuterią, dystyngowana. Wie co mówi i pamięć ma doskonałą. 

– twierdzi zapraszając do stołu w salonie. Meble na błysk, ściany gładkie jak lico niemowlęcia, w narożniku gablota z modelami starych aut zbieranymi przez męża. Państwo Rębiś w pałacu mieszkają 42 lata. Przed nimi był tu „Rolniczak”, potem Zakład Opieki Zdrowotnej (pani Maria dostała mieszkanie w zamian za bycie kierowniczką administracyjno – gospodarczą „domu pielęgniarek”) i „odwykówka”, wreszcie siedziba Nadleśnictwa Złotów. Rębisiowie i sąsiadka z góry, pani Krystyna, są „u Działyńskich” zameldowani. Jako jedyni. Może przez to zasiedzenie, a może przez maniery Tadeusz Korczak zwie panią Marię księżniczką. Taką, co to sama sobie pokoje wyszykowała.

– kobieta pokazuje wyłożone ceramiką pomieszczenie. Lśni jakby i na XXII wiek było gotowe.

Tymczasowi

Wszyscy pałacowi, ale i mieszkańcy Złotowa zadają sobie pytanie, czy pałac Działyńskich przetrwa dla potomnych. Na pewno nie z nimi, bo im konserwator mieszkać tu pozwala warunkowo. Umowy mają co trzy miesiące przedłużane, a nad pałacem i parkiem od lat wisi wyrok – „na sprzedaż”. Tylko 6,6 mln zł! Jedyne 4,5 mln zł! I pomysł konserwatora na stworzenie centrum hotelowo–szkoleniowego dla najbogatszej klienteli lub dom wypoczynku dla osób dobrze sytuowanych, będących u schyłku kariery zawodowej.

„Podobne projekty od wielu lat stosowane są z powodzeniem w takich krajach jak: Wielka Brytania, Francja, Szwajcaria oraz innych krajach południowej Europy”

– zachwala.

Pani Jadzia mieszka w pałacu od blisko roku. Dzięki temu jest blisko syna i swoich wnucząt

Dwoi się i troi także lokalne biuro nieruchomości. Rozgłasza, że ma na sprzedaż piękną działkę, cztery segmenty pałacu o powierzchni prawie 1600 m kw, które można powiększyć przez zaadaptowanie poddasza. Ba, konserwator zgodził się na podniesienie o jedno piętro bocznych skrzydeł zamku oraz zabudowanie placu zamkowego w części wielofunkcyjną salą o pow. ok 300 m².

Kusi? Tyle, że ostatni poważny remont pałac przeszedł w latach 90–tych. Założono nowe posadzki, tynki wewnętrzne, stolarkę okienną oraz odbudowano attykę w wieży (dobudowano ją około 1830 roku według projektu C. F. Schinkla). Po przejęciu zabytku przez osoby prywatne remontowane były lokale mieszkalne. Głównie przez lokatorów, choć spółka Agpol, która zarządza dziś obiektem, niektórych w tym wspierała.

– o pałacu, o który dba na co dzień, mówi Zbigniew Żaglewski, gospodarz.

– gospodarz przerywa koszenie trawy w zabytkowym, krajobrazowym parku. Park niegdyś zdobiły brązowe rzeźby trzech jeleni: jednego stojącego i dwóch leżących. Dziś nie ma po nich śladu. Ogród otoczony jest murem na podbudowie z kamieni z ruin zamku zburzonego podczas „potopu szwedzkiego”.

Spółka Agpol rozpaczliwie szuka nabywcy na pałac. Transakcję taką rozważał burmistrz Adam Pulit, ale miasta na ratowanie zabytku nie stać – remont wyceniany jest na 20 mln złotych.

Z ręki do ręki

– Maria Rębiś wspomina rok 2002 i przejście pałacu z rąk państwowych w prywatne. Dworek zmienia właściciela w mgnieniu oka. Najpierw Polska oddaje go prywatnemu za utracone mienie zabużańskie, a on go spienięża.

–  pyta retorycznie „księżniczka”. Używa nawet słowa „ustawka” i kwoty – 600 tys. złotych. 

– przestrzega. I wspomina najgorszą pałacową zimę. W 2002 roku nowy właściciel jest jak yeti – wszyscy o nim mówią, lecz nikt go nie widzi. A lokatorzy, wówczas szóstka, nie widzą opału. W domach mają po 14 stopni, a pisma do prokuratury i wizyty w policji zdają się na nic.

– M. Rębiś wygląda na taką, co to w kaszę nie da sobie dmuchać.

– kobieta pamięta to dokładnie, bo pięć godzin wcześniej zmarła jej mama.

– mówi, jakby przewracała kalendarz z zaznaczonymi najważniejszymi datami w życiu.

– widziałem panią w telewizji. Wtenczas była Astra, jeszcze mam film nagrany. Dopiero w grudniu dostaliśmy umowy i zaczęto się interesować tym zamkiem.

Dziś interesuje się nim wiele osób, od samorządowców, po zwykłych mieszkańców Złotowa. Nawet część lokatorów chciałaby mieć już ten serial ze sprzedażą za sobą.

– Jadwiga Białecka chwali choćby niski czynsz. Niespełna 600 zł miesięcznie za ok. 70 m kw mieszkania to niewiele. Do tego wygodne ogrzewanie gazowe. Potwierdza to Piotr Myszkowski:

– 600–800 zł), ale ludzie korzystają z dodatków mieszkaniowych. Jest tu najtaniej w całym Złotowie.

A co z nimi będzie, gdy marzenie właściciela z Warszawy się ziści i pałac trafi w inne ręce?

– mówi pani Jadwiga nie wypuszczając wnuka z rąk.

– M. Rębiś jest pewna swego. Tyle że pałacu i wiążącego się z mieszkaniem w nim tytułu będzie jej szkoda. To jej dom od ponad czterdziestu lat. Tu wychowała dzieci, tu wróciła po kilkuletnim pobycie za granicą. Dba o niego jak o swoje, czego dowodem jest inny tytuł – samozwańczy rządca. A to kwiatki na klombie pośrodku dziedzińca posadzi, a to innym uwagę na bałagan zwróci.

– denerwuje się na sąsiadów.

– załamuje ręce jakby chciała powiedzieć, że pałac to jest tylko z nazwy. Choć może i księżniczki się w nim zdarzają. Widać taki to efekt życia w zawieszeniu.

* Trevor Noah „Nielegalny”
** H. Balzac „Stracone złudzenia”
 ***Elfriede  Jelinek „Amatorki”

[[/pay]]