Kto zorganizuje wybory?

Ustawa zmieniająca ordynację wyborczą wprowadziła wiele zamieszania. Przyjęta w styczniu tego roku nowelizacja miała w większym stopniu zabezpieczyć udział obywateli w wyborach oraz ich kontrolę nad przebiegiem głosowania, a co za tym idzie zapobiegać ewentualnym fałszerstwom. Póki co jednak budzi wiele wątpliwości i obaw nie tylko o prawidłowy przebieg wyborów, ale w ogóle możliwość ich przeprowadzenia.

Nauczyciele na pomoc

Przygotowania do zapowiadanych na jesień wyborów samorządowych już ruszyły. Coraz więcej kandydatów deklaruje swój start, a Państwowa Komisja Wyborcza poszukuje kandydatów na urzędników, którzy będą odpowiedzialni za ich organizację. Początki były trudne. Do 5 marca w całym kraju zgłosiło się zaledwie 70 chętnych osób, podczas gdy potrzeba ponad 5,5 tys. Wobec tak nikłego zainteresowania kilkakrotnie przedłużano datę naboru oraz zmniejszono liczbę urzędników. Początkowo miało ich być po dwóch w gminach do 20 tys. mieszkańców, ale ostatecznie stanęło na tym, że w większości gmin wystarczy tylko jeden urzędnik.

Pozostało jeszcze 82% tekstu
Zaloguj się i zostań stałym Czytelnikiem

[[pay]]

Nie od razu jednak rozwiązało to problem. Do tej pory funkcję tę pełnili przeważnie delegowani pracownicy urzędów gmin i miast. Tym razem jednak nie było chętnych, a i wójtowie oraz burmistrzowie nie kwapili się do tego, żeby zachęcać do tego swoich podwładnych. Nie pomagały prośby i upomnienia ze strony komisarzy wyborczych. W naszym powiecie z żadnego z gminnych urzędów nie zgłoszono kandydatów! Chętnych szukano więc w innych instytucjach państwowych, np. ZUS–ie, Powiatowym Zarządzie Dróg czy szkołach. Jak podaje dyrektor delegatury KBW w Pile Renata Kurzajczyk, to właśnie nauczyciele w największym stopniu pozwolili zapełnić wakujące miejsca. Na terenie powiatu złotowskiego wciąż jednak, mimo trwającego przeszło dwa miesiące procesu rekrutacji, brakuje chętnych do pełnienia funkcji urzędnika wyborczego w gminach Lipka i Tarnówka. Nie obsadzona jest także gmina Łobżenica. W skali kraju natomiast najwięcej urzędników brakuje w dużych miastach. Z czego wynika taki problem? Dlaczego urzędnicy, którzy do tej pory wypełniali te obowiązki nie chcą tego robić dalej?

Praca na obcym terenie

Można by pomyśleć, że pewnie chodzi o pieniądze. Sęk w tym, że pensja urzędnika, w zależności od tego, ile czasu poświęci na swoją pracę, może wynieść blisko 4,5 tys. zł. Niemało, choć nie są przewidziane dodatkowe pieniądze za zwrot kosztów podróży, a dojeżdżać będzie trzeba – i w tym właśnie tkwi problem. Nie w pieniądzach na paliwo, ale w tym, że według nowych przepisów nie można pełnić funkcji urzędnika wyborczego w gminie, w której się mieszka lub pracuje.

– mówi Jakub Zabrocki, który jako sekretarz gminy Okonek był początkowo przygotowywany do organizacji wyborów. Podobnego zdania jest Renata Szewczyk, która do tej pory pełniła rolę urzędnika wyborczego w Jastrowiu.

– dodaje. To w jaki sposób uregulować zobowiązania wobec dotychczasowego pracodawcy budzi wiele niejasności, co przyznawała publicznie także stojąca na czele KBW Magdalena Pietrzak. Wójt gminy Złotów Piotr Lach wskazuje, że jest to także niekomfortowe z punktu widzenia pracy urzędów. Trzeba by delegować pracownika do innego urzędu, a przecież ktoś jego obowiązki musi wykonywać. Dlatego też włodarze gmin przekazali jedynie prośby komisarzy wyborczych, ale nie nalegali na to, żeby znaleźli się chętni. Zresztą nie mogą nikogo do tego zmusić. Osoba, podpisując umowę o pracę w urzędzie, nie zobowiązywała się do pracy na rzecz innych podmiotów i wypełniania obowiązków dotyczących wyborów. Zniechęcająca do pracy przy organizacji wyborów jest także atmosfera nieufności i podejrzliwości. Zmiany w prawie wiele osób odebrało jako sygnał, że do tej pory widocznie coś było nie tak z uczciwością urzędników.

– mówi Renata Szewczyk z Jastrowia.

„Przy powoływaniu urzędników wyborczych Szef Krajowego Biura Wyborczego bierze pod uwagę doświadczenie kandydata w organizacji wyborów oraz wykonywanie innych zadań, w których niezbędna była znajomość przepisów Kodeksu wyborczego”.

Tak mówi przepis, ale zamiast doświadczonych urzędników, którzy niejedne wybory przeprowadzili, ogromna odpowiedzialność za prawidłowy przebieg wyborów spadnie na osoby, które takiego doświadczenia nie mają, a do tego będą działać na nieznanym sobie terenie. Zdaje sobie z tego sprawę dyrektor KBW w Pile, która zapowiada, że w celu jak najlepszego przygotowania urzędników przeprowadzony zostanie cykl szkoleń. Otuchy w tej sytuacji próbuje dodawać także Renata Szewczyk, która chwali dotychczasową współpracę przy okazji wyborów z nauczycielami, którzy zasiadali w komisjach wyborczych.

– jednakże organizacja wyborów w całej gminie to coś więcej.

Pół miliona do komisji

Kłopoty z naborem urzędników wyborczych to nie jedyny problem. Potem będzie trzeba jeszcze znaleźć osoby, które zasiądą w komisjach w poszczególnych lokalach wyborczych. Już dotychczas niełatwo było skompletować ich pełne składy. Bywało też tak, że komitety wyborcze, które miały prawo zgłaszać kandydatów, wykorzystywały to do dania komuś znajomemu szansy zarobku, co niezbyt dobrze odbijało się na jakości prac takiej komisji. Po zmianach przyjętych w styczniu trzeba będzie znaleźć chętnych aż do dwóch komisji. Jedna będzie w lokalu podczas głosowania, a druga głosy odbierze i przeliczy. Wyliczono już, że w ten sposób w całym kraju do pracy w komisjach potrzeba około pół miliona chętnych. Znajdą się chętni? Co więcej, PKW ostrzega, że taki rozdział obowiązków pomiędzy dwie komisje wydłuży znacząco proces obliczania wyników.

Co pokaże kamera?

Inną budzącą wiele wątpliwości kwestią jest wprowadzenie obowiązku prowadzenia transmisji z lokali wyborczych.

„Od podjęcia przez obwodową komisję wyborczą ds. przeprowadzenia głosowania w obwodzie czynności (…) prowadzi się transmisję z lokalu wyborczego za pośrednictwem publicznie dostępnej sieci elektronicznego przekazywania danych”

– taki zapis znalazł się w przyjętej nowelizacji Kodeksu Wyborczego. W razie, gdy takowa transmisja nie jest możliwa z przyczyn technicznych, czynności podejmowane przez komisję mają być „rejestrowane za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk”, a następnie udostępniane na stronie internetowej Państwowej Komisji Wyborczej. Stosowna uchwała wskazuje, że obraz zapewnić mają przynajmniej dwie kamery o szerokokątnym obiektywie i rozdzielczości przynajmniej full HD. Zapewnione ma być także awaryjne zasilanie. Sprzęt to jednak sprzęt i czasem nawala.

– zastanawia się wójt Piotr Lach. Dodać do tego trzeba, że na dużej części terenów wiejskich, gdzie mieści się część lokali wyborczych, szerokopasmowy internet umożliwiający nieprzerwaną transmisję jest marzeniem. W awaryjnych sytuacjach z pomocą powinni służyć informatycy, ale, jak wskazuje Magdalena Borsich z Urzędu Gminy Złotów, oni także zniechęcili się do współpracy przy wyborach i podobnie jak urzędnicy nie deklarują chęci angażowania się.

Poza sprawami technicznymi kontrowersyjne pozostaje to, co kamera ma pokazywać. Jeśli urnę wyborczą, czyli zdawałoby się newralgiczny punkt, to zachodzi ryzyko, że podejrzeć będzie można poszczególne głosy i to, kto je oddaje, bo przecież urny muszą być od teraz przezroczyste. Byłoby to naruszenie zasady tajności wyborów. Co więcej, może to naruszać przepisy dotyczące ochrony danych osobowych, szczególnie te zawarte w nowym rozporządzeniu Unii Europejskiej, tzw. RODO. Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywał, że nawet sam fakt pokazania publicznie, że dana osoba uczestniczyła w wyborach, nie powinien mieć miejsca.

Dobra zmiana?

Problemów i znaków zapytania odnośnie najbliższych wyborów jest więc wiele. Cztery lata temu jedna tylko zmiana dotycząca wprowadzenia nowego systemu komputerowego wprowadziła wiele chaosu i sprawiła Państwowej Komisji Wyborczej wiele kłopotu. Teraz wprowadzono dużo więcej nowinek i rodzą się wątpliwości, czy zamiast pozytywnie wpłynąć na transparentność wyborów nie zdestabilizują tego procesu. Z drugiej strony zostało jeszcze trochę czasu, więc może rządzący znajdą rozwiązania, które uspokoją wszelkie obawy co do prawidłowego przebiegu wyborów samorządowych w 2018 r.[[/pay]]