Nosiłem trupy do krematorium

W 1939 roku piętnastoletni Stanisław Wrzeszcz uciekał z rodzinnego Zakrzewa.

– mówi 92–latek, jeden z najstarszych mieszkańców gminy Tarnówka. Z bieżącą pamięcią miewa problemy, ale historia…

Z Zakrzewa przez granicę uciekali do Polski, do Łobżenicy. On i dwóch kolegów: Bronisław Łuka i Edmund Horst. Ten drugi był bratem Józefa, straconego przez hitlerowców, którego tragiczną śmierć upamiętnia obelisk stojący przy zakrzewskim kościele.

Postrzelili Bronka

Wszystko miało potoczyć się inaczej. Ojciec Stanisława, który pracował w cegielni pod Berlinem, załatwił synowi praktyki w warsztacie samochodowym w Złotowie.

– wspomina Wrzeszcz.

Krótko po tym koledzy umówili się na ucieczkę. Rodzicom nie powiedzieli ani słowa. 

– podkreśla.

Po przesłuchaniach w Łobżenicy cała trójka trafiła do Grudziądza.

– wspomina senior. U stryja zatrzymali się niemal do wybuchu wojny.

We wrześniu 1939 Wrzeszcz ruszył w dalszą ucieczkę w Polskę.

Powrotny plan Berlin

– opowiada pan Stanisław

– opowiada z zadowoleniem. Od dzieciństwa Wrzeszcz znakomicie zna niemiecki. Gdy spotykamy się, żeby spisać tę historię, w telewizorze włączony jest niemiecki kanał.

– przyznaje. Siedzi w swoim ulubionym fotelu, na stoliku pełna popielniczka, w pokoju sporo dymu.

Po krótkim czasie Wrzeszcz wraca z centralnej Polski w swoje strony. Dociera do Sypniewa pod Więcborkiem, gdzie wpada w hitlerowskie łapy. Chciał tymczasowo zatrzymać się u bliskich i dalej ruszyć na Berlin, do ojca.

– takie miał plany.

– wspomina.

W dalszej części artkułu przeczytasz:

Wróg III Rzeszy - Trzy dni byłem na gestapo w Pile, potem mnie i trzech innych zawieźli do więzienia do Berlina. Słyszeliśmy, jak regularnie o piątej nad ranem rozstrzeliwali więźniów...

Kommando wniebowzięcia - Wrzeszcz doskonale pamięta obozowe odznaczenia pasiaków w Sachsenhausen...

Tyle tej śmierci - Nie wolno było iść normalnym krokiem. Tylko małymi, takie było zarządzenie. Kiedyś nie zdążyłem zdjąć czapki przed SS–manem...

Polska świnio - Lali jak holender  – to z kolei wspomnienie przesłuchań prowadzonych przez obozową policję polityczną. Wrzeszcz trafił na nie trzykrotnie...

Ostatni świadek - Zakrzewianka Elżbieta Herrmann została jego małżonką. Za służbowym przydziałem, wyprowadzili się do Tarnówki. Wrzeszcz ukończył wcześniej kilkumiesięczny kurs administracji...

Subskrybuj i czytaj wszystkie artykuły bez ograniczeń[[pay]]

Wróg III Rzeszy

– opowiada o trzech spędzonych tam tygodniach. W końcu wpakowali wszystkich w trzy duże samochody i wywieźli do Sachsenhausen Oranienburg, obozu koncentracyjnego pod Berlinem, a po kolejnych kilku miesiącach do Dachau. Wrzeszcz sumuje, że w obozach spędził łącznie ponad trzy lata.

– podkreśla.

– zauważa. Jaki z nastolatka przestępca polityczny? 

– wspomina.

Dziesięć godzin pracy dziennie oraz dwa kawałki czarnego chleba i pół litra zupy.

– senior opisuje obozową codzienność. Najgorzej było zimą. Bez ogrzewania, na sobie tylko bielizna i obozowe pasiaki. Co dwa tygodnie kąpiel pod prysznicami i zmiana bielizny.

– wspomina. Jakie wykonywał prace?

Kommando wniebowzięcia

Wrzeszcz doskonale pamięta obozowe odznaczenia pasiaków w Sachsenhausen.

– opowiada.

Były więzień nie przypomina sobie komory gazowej w Dachau. Opuścił obóz w 1943 roku, a tę, jak podają historyczne źródła, postawiono tam w 1944 roku. Doskonale pamięta jednak egzekucje. Niechętnie o nich opowiada. Oczy szybko robią się wilgotne…

– dodaje wpatrzony w okno.

Jeszcze jedno na lata utkwiło mu w pamięci.

Tyle tej śmierci

– pan Stanisław wciąż ma w pamięci sterty leżących ciał.

– kolejny raz się zaciąga.

Przez spędzone w obozach lata spotkał również ludzi ze swoich stron.

– przyznaje, że nawet pod tym względem Niemcy mieli wszystko uporządkowane.

Zapytany o samobójcze myśli, zdecydowanie zaprzecza. Nigdy ich nie miał, nigdy też, pomimo tragedii, której doświadczył, nie zatracił wiary w Boga. Wspomnienia są jednak bolesne. Często, gdy ogląda rocznicowe uroczystości, te odświeżają pamięć i sprawiają, że nie można spać.

Polska świnio

– to z kolei wspomnienie przesłuchań prowadzonych przez obozową policję polityczną. Wrzeszcz trafił na nie trzykrotnie.

– krzyczeli, tłukąc nastolatka.

– wspomina.

– tak mi kiedyś jeden powiedział i ręką pokazał na komin krematorium. Pewnego dnia numer Wrzeszcza ponownie wywołali przez głośnik na przesłuchanie. Zamiast kolejnej katorgi nieoczekiwanie przyszło wybawienie.

Ojciec pana Stanisława w tym czasie wciąż pracował w cegielni pod Berlinem. Wiedział, że syn trafił do Dachau.

– opowiada.

– wspomina swój prywatny dzień wyzwolenia. Wciąż miał zaledwie kilkanaście lat, niczemu nie zawinił, jedynie uciekł przez granicę, a…

– rozstawia palce na 2–3 centymetry. Nie ma pojęcia, co mogli w niej o nim napisać. Odstawili zwolnionego więźnia na stację kolejową, kupili jeszcze bilet i tak przez Monachium, Berlin, Piłę i Złotów, wrócił do Zakrzewa.

Ostatni świadek

Zakrzewianka Elżbieta Herrmann została jego małżonką. Za służbowym przydziałem, wyprowadzili się do Tarnówki. Wrzeszcz ukończył wcześniej kilkumiesięczny kurs administracji publicznej w Szczecinie na sekretarza urzędu stanu cywilnego. Pełniąc przez lata tę funkcję udzielił w Tarnówce blisko dwieście pięćdziesiąt ślubów. Później trafił do Kombinatu Budownictwa Komunalnego w Złotowie, gdzie był kierownikiem zaopatrzenia. Od wielu lat jest na emeryturze. Mieszka sam, w 2006 roku pochował małżonkę. Dochowali się trójki dzieci, jest też kilkoro wnuków i prawnuczęta.

Są też dramatyczne wspomnienia, których nigdy nie da się zapomnieć, a o których mówił m.in. przed komisją ds. zbrodni hitlerowskich. Za te bolesne doświadczenia Stanisław Wrzeszcz otrzymał Krzyż Oświęcimski i Krzyż Kawalerski.

Przez powojenne dziesięciolecia trzykrotnie był w Dachau.

– mówi 92–latek.

[[/pay]]